Eeuwig moes

Brassica oleracea var. ramosa
Eeuwig moes, splijtkool, stekkool, oude wijvenkool, duizendkop, duizendkoppige kool, armeluisgroente, stekkool (Nederlands); thousand-headed kale, perennial kale, pepetual kale, branching bush kale (Engels); Ewiger Kohl, Strauchkohl, Staudenkohl, Tausendkopfkohl, irischer Blätterkohl (Duits); chou cavalier, chou branchu, chou â mille têtes, chou vivace (Frans); col caballar, col de mile cabezas (Spaans); ? (Italiaans)

 

Eeuwig moes 7 - in volle glorieEeuwig moes is een kool die – in principe – nooit bloeit, maar alleen vegetatief wordt vermeerderd (stekken, afleggen). En daardoor blijft dezelfde plant eigenlijk eeuwig groeien. Zo zou je de naam kunnen verklaren. Duizendkoppig verwijst naar het feit dat er in bladoksels jonge scheuten worden aangemaakt.
En ja, er wordt wel door enkele handelaren zaad aangeboden van eeuwig moes, want enkele planten bloeien. Soms. (En pas op dat u niet met iets anders wordt opgescheept.)

Tot deze familie kolen behoren zo’n vierenzestig kolen, waaronder veel sierkolen. Omdat er door stekken of afleggen wordt vermeerderd moeten ze dus wel op een of andere manier heel sterk op elkaar lijken.

Genetische verschillen

Eeuwig moes 6 - nieuw leven.jpgWat wij niet beseffen is dat de plant, als genetische bron, niet als zaad (op Spitsbergen) kan worden bewaard, maar alleen levend. Het CGN in Wageningen (Centrum voor Genetische Bronnen Nederland) heeft er zevenenveertig, die in West Europa voorkomen, onder haar hoede. In totaal zijn, eind vorige eeuw, vierenzestig voorkomens c.q. ogenschijnlijk verschillende exemplaren van eeuwig moes aan een RAPD-analyse onderworpen (een vorm van grove DNA-analyse, gebaseerd op patronen, niet op de DNA-keten zelf). Grofweg zijn er zeven “verschillende” vormen van eeuwig moes. Maar liefst tweeëntwintig (van de vierenzestig) waren, op basis van deze analysemethode, vrijwel hetzelfde. Twee planten uit Portugal vertoonden de grootste genetische variatie [1]. 

Historie

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Plinyelder.jpgEeuwig moes wordt als een van de eerste in cultuur gebrachte wilde kolen beschouwd. Het werd geselecteerd en geteeld voor blad en dientengevolge is er een variant ontstaan die niet – of zelden – bloeit. De meeste planten zijn geheel steriel.
Eeuwig moes komt uit Italië en is zeker tweeduizend jaar oud. De Romeinen brachten het naar onze streken. Plinius de Oudere beschreef deze kool vermoedelijk als tritian kool [1]. Hij beschreef ook al de speciale methode voor vegetatieve vermeerdering: een tak min of meer horizontaal planten, met alleen de top boven de aarde. Rond die tijd is de kool ook steriel geworden [3]. 

Eeuwig moes 1.jpgVroeger kwam de plant in geheel West Europa voor. Eeuwig moes is veel in zowel Nederlands als Belgisch Limburg geteeld, maar vandaag de dag mag ze als zeldzaam worden beschouwd. Ze wordt nog geteeld in Nederland, België, Duitsland, op sommige plekken in Frankrijk, Groot-Brittannië, Ierland, Portugal. Buiten Europa is ze waargenomen in Brazilië, op Haïti en in Ethiopië.

 

Eeuwig moes 2.jpgVroeger was het een voedergewas voor de dieren en een vroege voorjaarsgroente. De overlevering wil dat Karel de Grote gek was op stamppot eeuwig moes. (Bedenk: niet met aardappelen, maar net zoals bij hutspot, vermoedelijk met pastinaak en misschien ook wel wortelen.) Als Karel ergens een slag moest leveren, stuurde hij mannen vooruit die ter plekke stekken eeuwig moes in de grond staken. In die tijd kon een beleg van een stad of gebied heel lang duren. Bij het transport bewaarden de mannen de stekken op hun bezwete blote bast, onder hun kleding. Het vocht van het zweet hield de stekken goed. Eeuwig moes kan dus wel wat zout verdragen – het lijkt ook wel wat op zeekool.
[Noot MergenMetz: Dit verhaal is alleen op enkele Nederlandstalige websites te vinden. Niet in het Duits <“Karl der Große” “Ewiger Kohl”> of < Karl der Große” “Tausendkopfkohl”> en niet in het Engels <“Charllemagne” “perennial kale”>, dus is het de vraag of het niet gewoon een aardig verhaal is. Broodje Aap, zo u wilt.] 

Culinair

Het blad wordt (voortdurend) geplukt en gebruikt zoals andere koolbladeren gebruikt zouden worden. Heel jong blad is ook lekker om rauw te eten. 

Bewaren

Blad van eeuwig moes is in een open plastic zak enige dagen in de koelkast te bewaren. Maar waarom zou u dat doen? 

Voedingswaarde

Van eeuwig moes is ze nergens te vinden, we nemen die van bladkool (zoals ook boerenkool). Per 100 gram rauw:

calorieën

50 kcal (laag, dus)

water

84,46 gr

eiwitten (proteïne)

3,3 gr

vet

0,7 gr (91 µg verzadigde vetzuren, 338 µg meervoudig onverzadigde vetzuren)

koolhydraten (sacharine)

10,01 gr

voedingsvezel

2 gr

suikers

1,86 gr (sucrose 0,1 gr, glucose 1,05 gr, fructose 0,71 gr)

mineralen

rijk: calcium (135 mg), ijzer (1,7 mg), magnesium (34 mg), fosfor (56 mg), kalium (447 mg), natrium (43 mg), zink (0,44 mg)

ascorbinezuur (C)

120 mg

thiamine (B1)

110 µg (= 0,11 mg)

riboflavine (B2)

130 µg

niacine (B3)

1 mg (= 1000 µg)

pantotheenzuur (B5)

 

vitamine B6

271 µg

folaten (totaal – B9)

29 µg

vitamine A

769 µg

vitamine D

0

vitamine E

(alfa-tocopherol)

 

Vitamin K (phylloquinone)

817 µg

Cholesterol

0

Blanko waarden zijn onbekend. Dit is alles wat we hebben kunnen vinden [4]. 

Teelt

Zaaien

n.v.t.

Uitplanten

Vermeerderen door stek of afleggen in het voorjaar tot begin van de zomer

Oogst

Maart tot het door de winter niet meer kan.

Winterhard

In de tuin van MergenMetz heeft eeuwig moes de winter 2010-2011 en maar de strenge vorst in februari 2012 niet overleefd – of wel: enkele liggende stengels blijken als afleggers toch wortel te schieten en uit te lopen.
Dit is op (verrijkte) zandgrond.

Na pakweg -20o C – februari 2012Eeuwig moes 4 - dood

Plantafstand: een plant kan makkelijk een vierkante meter innemen. En ze kan ook wel anderhalve meter hoog worden. U bepaalt hoe u ze behandelt, wanneer u ze stekt, snoeit et cetera.

Water: Geen bijzonderheden

Bemesting

Eigenlijk vraagt deze kool niet zo veel. Dat wil zeggen: het is een vaste plant, dus wat compost en mest erbij ieder jaar is wel bevorderlijk.

Bodem & standplaats

Elke grond en in principe elke niet te zeer beschaduwde plek

Rassen

We hebben geen goed zicht gekregen op de namen van de planten zoals die genetisch zijn onderzocht. In het betreffende rapport heten ze ‘perennial kale’. We zijn tegengekomen:

Chou Daubenton (Daubenton Panaché, d’Aubenton panaché). Deze zou een jaar of zeven leven, maar er zijn verklaringen van veertig jaar oud. Er is zaad van te koop.
De naam is vermoedelijk afkomstig van Aubenton, dat in noord Frankrijk ligt.
Op het Internet treffen we ook Dorbenton en Dorbenton’s kale aan. Volgens ons een verbastering. Maar toch beweren sommigen dat Dorbenton beter smaakt dan d’Aubenton.

30 maart 2012: doodEeuwig moes 3 - dood.jpg

30 maart 2012: Hé!?Eeuwig moes 5 - nog niet helemaal dood.jpg

Pas op: er wordt zaad van stengelkool (tree kale) en ook ragged Jack aangeboden als ware het eeuwig moes (perennial kale). Oké, deze planten leven langer dan één jaar.

Zaadteelt

Als u geluk heeft, gaat de plant bloeien. Of noem het pech, want dan heeft u geen steriele vorm, dus o.i. geen echt eeuwig moes. 

Ziekten en belagers

Tot onze eigen grote verbazing niet of nauwelijks. We lezen wel eens dat slakken een aanval willen ondernemen, maar dat is in onze moestuin niet gebeurd.

Allereerste afbeelding: Weelderig eeuwig moes. Locatie educatieve tuin Permacultuur School op Natuurtuin De Klopvaart in Utrecht, permacultuur.eu
Literatuur: [1] Genetic Resources and Crop Evolution 45, #2, 105-111, 1998, Are the duplicates of perennial kale (Brassica oleracea L. var. ramosa DC.) true duplicates as determined by RAPD analysis?, A.C. Zeven e.a.; [2] Genetic Resources and Crop Evolution 55, #2, 203-210, 2008, Perennial kales: collection rationalization and genetic relatedness to other Brassica oleracea crop types, Robbert van Treuren & Noor Bas; [3] Perennial Vegetables, Eric Toensmeier; [4] USDA Nutrient Database for Standard Reference;

Plaats een reactie

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.