Nieuw-Zeelandse Spinazie

Tetragonia tetragonioides
Nieuw-Zeelandse spinazie, vierhoekmoes (Nederlands); New Zealand Spinach, Warrigal Greens, Sea Spinach, Botany Bay Spinach, Tetragon, Cook's Cabbage (Engels) bush tucker, Warrigal greens, Warrigal cabbage (Australië); Tetragonia (Duits); épinard de Nouvelle-Zélande, épinard d'été (Frans); Espinafre da Nova Zelândia, Tetragonia (Spaans); Tegtragona (Italiaans)

Nieuw-Zeelandse Spinazie - helemaalDe Latijnse naam tetragonia heeft betrekking op vier (tetra) en gonos (voortplanting). Het betreft de vorm van de bolster, waarin drie tot vijf zaden zitten. Groot, stevig en vierhoekig – nou ja, met wat creativiteit. Het is de enige groente die "zichzelf" is, dus geen veredeling e.d. Daardoor is ze nogal goed bestand tegen ziektes.

Historie

Zoals de naam al zegt, komt deze groente uit Nieuw-Zeeland, maar eigenlijk komt ze in vrij veel gebieden op het zuidelijk halfrond voor (Nieuw-Zeeland, Australië, Japan, Argentinië en Chili). Dat komt omdat het aan de kusten groeit en de bolsters (zaaddozen) stevig zijn en drijfkracht hebben. Dus een reisje Argentinië is zo gemaakt. Het is een eenjarige plant.

Scheurbuik
Nieuw-Zeelandse Spinazie - Tasman routesDe Engelse naam Cook's Cabbage(Cook's kool – Nieuw-Zeelandse spinazie is helemaal geen kool, maar behoort tot de familie der ijskruiden) verwijst naar een leuk stukje historie. Onze nationale held Abel Janszoon Tasman – wie kent hem niet – ontdekte in 1642 Nieuw-Zeeland. De Maori doodden vier van zijn bemanningsleden en daarna waagde geen Europeaan nog een voet aan land te zetten. (In 1644 kwam hij nog eens terug voor Australië; hij meed Nieuw-Zeeland – zie blauwe lijn in de kaart.)

 

 

Nieuw-Zeelandse Spinazie - James CookTot in 1769 de Britse kapitein James Cook het nog eens probeerde en Nieuw-Zeeland aandeed. (Cook bracht de gehele kustlijn in kaart.) De bemanning van zijn schip leed aan scheurbeuk. Het eerste wat ze deden toen ze in Bottany Bay een voet aan land zetten, was deze plant plukken en koken. Verstandig, want er zit 20 à 30 mg vitamine C in per 100 gram. (En gebrek aan vitamine C is de belangrijkste oorzaak van scheurbuik. Vitamine C is ascorbinezuur, waarin de 'a' niet betekent en 'scorbus' het Latijn voor scheurbeuk is. Vitamine C is dus qua  naam eigenlijk niet-scheurbuikzuur.) Cook, nou ja, zijn medeopvarende, de botanicus Sir Joseph Banks schatte het op zijn juiste waarde in, nam het mee naar Engeland en zaaide het in Kew Gardens. Zo rond 1880 werd het in allerlei Europese zaadcatalogi opgenomen.[5] Het werd in die tijd al snel een populaire zomer-spinazie in Groot-Brittannië en de VS. Vanwege het enthousiasme van Banks werd de landingsplaats Bottany Bay genoemd, het stond op de nominatie om Sting-ray’s Harbour te gaan heten, naar de vele pijlstaartroggen in dat gebied.[1]

http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS9wzyEep9aQSifbph-aBvVHPVlR0965fAmVVfVJJxwUBW5k8Y&t=1&usg=__y8VjlXh5pi_kAU_wCmsgL2kfSiw=

Een van de 3 Musketiers in de fout
Alexandre Dumas père – in het Nederlands: Alexander Dumas de oudere – beging in zijn boek De Drie Musketiers een geweldig anachronisme. Hij liet d'Artagnan een bord Nieuw-Zeelandse spinazie voorzetten. De Drie Musketiers speelt in de 17e eeuw (dus 16xx). Nieuw-Zeelandse spinazie zou pas honderd jaar later ontdekt worden.[1]
 

Nieuw-Zeelandse Spinazie - groot top.jpgDe Maori zelf gebruikten, net als overigens de Aboriginals in Australië, de plant, die zijkokihi noemen, eigenlijk niet. Kohiki betekent in het Maori iets van snel, haast e.d. hetgeen ongetwijfeld op de woekerkracht van de plant betrekking heeft. Terwijl wij het in onze moestuinen zaaien, is het overigens in Nieuw-Zeeland hier en daar (daar is bijv. Tararua District) als een bedreigde plant gekend.
We schreven wel moestuinen, maar Nieuw-Zeelandse spinazie wordt niet alleen in de hobbysfeer verbouwd. In warme, (sub-)tropische landen is er een heuse commerciële teelt en ook in Nederland wordt het al door diverse ecologische moestuinen in de groentepakketten aangeboden.

Culinair

Het ietwat dikke, vlezige blad wordt gebruikt en bereid als spinazie. Gebruik bij voorkeur jong blad, dat aan de toppen groeit. Er zit een gering gehalte aan oxaalzuur (oxalaat) in, dus even koken of blancheren is gewenst. Net als "echte spinazie" slinkt het enorm.
Als u blancheert zijn ze nog niet zo erg geslonken. Laat de bladen uitlekken of zelfs drogen en verwerk ze dan in bijv. een omelet, sauzen et cetera.

Bewaren

In een plastic zak in de koelkast, ca. een week.
Diepvriezen.
En we lazen ergens: het blad drogen. Ja. En dan? Weer weken?

Voedingswaarde

Per 100 gram, rauw:

caloriën

zeer laag: 14 kcal

water

94 gram (!)

mineralen

redelijke hoeveelheid (calcium 58 mg, magnesium 39 mg, kalium 130 mg, natrium 130 mg)

vitamine A

220 µg-RAE (Retinol Activity Equivalents)

thiamine (B1)

40 µg

riboflavine (B2)

130 µg (= E101)

niacine (B3)

500 µg (= nicontinezuur = E375)

vitamine B6

304 µg

foliumzuur B11/9

15 µg (= folaten) 200 à 400 µg is de ADH.

vitamine C

30 mg (= ascorbinezuur = E300)

Leuk is dit stuk, anno 1929, uit de Journal of Nutrition (anno 1928).

Teelt
Nieuw-Zeelandse Spinazie groeit van nature aan de kust en kent dus een behoorlijke zouttolerantie.

Zaaien

Nieuw-Zeelandse Spinazie - zaailingenIn potjes. Lange kiemduur (tot wel 20 dagen). Lees dit.

Week de bolsters 12-24 uur tevoren in koud water; 3 uur in warm water.
Leg twee bolsters in een potje. 1-2 cm diep.
Eind maart/begin april binnen; april onder koud glas.
Warmte helpt.

Uitplanten

na de IJsheiligen, als er geen vorst meer te verwachten is.

Oogst

Ca. 60 dagen later. In augustus gaat de warmteminnende plant pas ècht groeien.Pluk volgroeide bladeren en jonge toppen. (Daardoor vertakt de plant zich meer.)

Plantafstand: ca 1 meter in het vierkant.

Water: Kan goed warme droge omstandigheden doorstaan. (Heeft immers vlezig, dus vochthoudend, blad.)

Tip: Omdat de plant aan het begin traag groeit, is het tijd om andere, snelle groeiers, ertussen te zetten. Zoals sla of radijs.

Bemesting

Veel compost. Maar dat geldt sowieso voor het bed met de bladgroenten.

Bodem & standplaats

Niet erg kritisch. Maar houdt van warmte.

Rassen

Geen. Er is maar één Nieuw-Zeelandse spinazie.

Zaadteelt

Nieuw-Zeelandse Spinazie - zadenEenvoudig. De bloemetjes vormen in de bladoksels de zaadbolsters. Deze plukken als ze gedroogd zijn, d.w.z. bruin verkleurd. Dat kunt u doen op momenten dat u tevens blad plukt, want in tegenstelling tot de meeste planten, zet deze spinazie zaad en groeit ook vrolijk verder.

Ziekten en belagers

Niet. Zelfs slakken houden er niet van, terwijl het voor ons mensen zo lekker is.

Literatuur: Er is maar bar weinig over geschreven, daar gaan we: [1] The Oxford Companion to Food; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 09-11-2010; [6] Encyclopedia of Organic Gardening (HDRA); [7] USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 23 (2010)

Plaats een reactie

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.