Grondkers (groundcherry)

Physalis pubescens of v/h P. pruinosa
Ananaskers, grondkers (Nederlands); husk tomato, (strawberry) groundcherry, strawberry tomato, dwarf cape goosberry, Cossack groundcherry (Engels); Erdkirsche, Ananaskirsche (Duits); cerise de terre (Frans); ? (Spaans); ? (Italiaans)

 

Ground cherry lampion.jpgDe Kaapse kruisbes is physalis peruviana. Ze lijkt sterk op de grondkers, maar er zijn verschilletjes. Dat Kaapse blijkt een leuk taalmisverstand. De helephysalis-familie komt uit de Amerika’s en is over de wereld verspreid. Dus ook Zuid-Afrika. Hoewel [2] anders van mening is, heeft Cape gooseberry niets met de Kaap de Goede Hoop te maken, maar oorspronkelijk met ‘caped goosberry’ – een benaming voor het omhulsel voor de vrucht. Net zoals het kledingsstuk cape. Dus capehoort klein geschreven, daar het niet verwijst naar de naam Kaap (de Goede Hoop).
Maar de grondkers is geen Kaapse kruisbes; ze lijken wel heel veel op elkaar:

 

Ground cherry - oude prent.jpgHet geslacht physalis behoort tot de nachtschaden, zoals ook tomaten en aardappels. Een andere vrucht uit de physalis-familie die we hebben beschreven is de tomatillo.

De bekende lampionplant die u wellicht in uw siertuin heeft staan en het zo goed doet in droogbloemenboeketten, is ook physalis. Maar deze kunt u beter niet eten.

Verschillen zijn: de grondkers doet het beter in koelere streken en heeft een hogere opbrengst. De Kaapse kruisbes wordt commercieel geteeld in Zuid-Afrika (sinds 1807) en van daaruit is ze in Nieuw Zeeland en Australië beland. In Noord-Amerika is het een zeldzaamheid. Daar regeert de grondkers. Deze heeft een veel grotere productie, maar iets kleinere vruchten. Ze smaken iets naar ananas.

Historie

In vrijwel alle documentatie worden de physalis pruinosa / P. pubescens(grondkers) en de physalis peruviana (Kaapse kruisbes) in meer of mindere mate met elkaar verward. Ze zijn ook, zoals gezegd, sterk identiek. Zelfs Herklots [1] noemt in zijn Vegetables in Sout-East Asia de Cape Gooseberry en daar onder geschreven Physalis pruinosa (peruviana). De man was kennelijk zelf ook het spoor bijster.

http://t1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSvDo8xR0OzYb_hhye5C_EXzlPdqQCJIl5RDmIhEhYwdhdwoatSGQ De herkomst van de grondkers is oostelijk Noord-Amerika. Ze is, zoals gezegd, nauw verwant aan de Kaapse kruisbes, waarvan de Latijnse naam phsyalis peruviana al verwijst naar haar streek van herkomst: Peru (en Chili en Brazilië). Het is maar hoe je het bekijkt: andere bronnen zeggen dat de oorsprong ligt in Midden- en Zuid-Amerika. Ze schrijven: van Chihuahua (noord Mexico) tot zuidelijk Argentinië. En daar kan het volgens ons al behoorlijk koud zijn.
Enfin, de grondkers doet het beter in koelere klimaten. Dus is meer iets voor de Lage Landen.

In [2] schrijft Alan Davidson dat er nogal wat Physalis-familieleden groundcherry (grondkers) worden genoemd. Hij onderscheidt de Kaapse kruisbes en “de rest”. Van de rest zegt hij dat ze tot het basisvoedsel van de Noord-Amerikaanse Indianen behoorden. Culinair schrijver Bob Brown (1938) schrijft: ‘There’s a lot of confusion about these homely little bundles of luscious flavor that grow about the size of cranberries [….]We’ve eaten them ever since we were kids […]’.

Ground cherry - historia naturalis brasiliae.jpgDe Duitse natuuronderzoeker Georg Marggraf beschreef de plant in Historia Naturalis Brasiliaedat hij samen met Willem Piso (Pies) schreef. Dat werd in 1648 uitgegeven.
Pater R.P.L. Feuillé[i] beschrijft in zijn Journal Des Observations Botaniques (1725) de plant als wild èn gecultiveerd in Peru.

De botanicus John Parkinson beschreef de plant in 1640. De Schotse botanicus Philip Miller (1691-1771), hoofd van de Chelsea Physic Garden, een botanische tuin in Chelsea (London) en waarbij Physic verwijst naar de geneeskracht, teelde de grondkers aldaar.

João de Loureiro (1717-1791), Portugese Jezuïtisch missionaris en botanicus, die lange tijd in wat we nu Zuid-Vietnam noemen, leefde, meldde dat de plant daar ook voorkwam en de Tsjech (Boheem) Wenceslas Bojer (1795 – 1856), natuuronderzoeker en botanicus, noteerde dat de grondkers werd geteeld op Mauritius en in andere tropische landen. (Of doelde hij op de Kaapse kruisbes?)

Uiteindelijk wordt het ook beschreven bij de tuinplanten in Frankrijk en Amerika. En ergens tussen 1807 en 1863 verschijnt het, naar verluidt, in de literatuur als een moestuinplant – daarvan hebben we geen bewijs c.q. duidelijke bron kunnen vinden.

Culinair

Ground cherry - cherriesDe vruchten zijn oranjegeel en zoet (iets ananasachtigs) en hebben kleine zaadjes in zich. Ze zijn rauw heel goed te eten (een snoepje uit de tuin) en worden ook gebruikt voor jams, taarten, in fruitsalades e.d. Naar verluidt helemaal niet te versmaden als ze in chocolade zijn gedoopt. Ze kunnen ook worden gedroogd.

Bewaren

De verse vruchten zijn enige tijd koel houdbaar, dat wil zeggen: in het omhulsel in een koele, goed geventileerde ruimte kunnen ze maanden worden bewaard. Uitgepakt een paar weken in de koelkast. Gedroogd als rozijnen zijn ze nog langer houdbaar.
Ze kunnen ook worden ingevroren. Een tip die wij vonden is ze te wassen, ze losjes te spreiden op bakpapier en dat ik de vriezer te schuiven. Als ze bevroren zijn, kunnen ze in een trommel of zak worden gedaan.

Voedingswaarde

Per 100 gram:

calorieën53 kcal (laag, dus)
water85,4 gr
eiwitten (proteïne)1,9 gr
vet0,7 gr
koolhydraten (sacharine)
voedingsvezel
suikers
mineralencalcium (9 mg), ijzer (1 mg), fosfor (40 mg)
vitamine A36 µg
thiamine (B1)110 µg
riboflavine (B2)40 µg
niacine (B3)2,8 mg
pantotheenzuur (B5)165 µg
vitamine B6 
folaten (totaal – B9)
cobolamines (B12)0 µg
ascorbinezuur (C)11 mg
vitamine D 
vitamine E

(alfa-tocopherol)

 
Vitamin K (phylloquinone) 
Cholesterol0 mg
Aminozuren 

Wat onbekend is, is niet ingevuld. Want 0 (nul) is ook een waarde.

Teelt

De teelt is makkelijk. En let op: één plant kan wel 300 vruchten produceren.

Zaaieneind maart/begin april, binnen in een bak bij ca. 200 C. Ondiep: ½ cm. Ze kiemen redelijk snel. Verspenen in potjes

Ground cherry - zaailingen.jpg

 

Uitplanteneind mei/begin juni (na de IJsheiligen)
OogstVanaf augustus. Als ze op de grond vallen – het is eengroundcherry. Til, om het beter te zien, wat takken van de plant op.

Oogst ze niet als ze nog aan de plant hangen. Onrijpe vruchten bevatten solanine. En dat is giftig.

Plantafstand: 60 cm in de rij; 60 cm tussen de rijen. De planten worden ca. 40 cm hoog, maar ook erg breed.

Water: accepteert zowel droge als meer vochtige grond, dus: normaal

Bemesting

Geen bijzondere eisen.

Bodem & standplaats

Qua grond niet veeleisend. Betrekkelijk arme grond is goed genoeg. Ze houden wel van zon en warmte. In Nederlandse zomers gaat dat uitstekend.

Rassen

Aunt Molly groundcherry – zou (nog) beter van smaak zijn dan de “wilde” grondkers.

Zaadteelt

Purdue University zegt dat de kiemkans van de zaden gering is. Dat kan. Maar als een zaadje gezegend is met kiemkans, dan houdt deze dat zeer lang vast. In het voorjaar van 2012 zaaiden we namelijk een beetje zaad dat we op 19 september 2004 hadden geoogst. Een stuk of twaalf plantjes leverde dat op – alleen we weten niet meer hoeveel zaadjes we hadden gestrooid. Niet veel in elk geval.

Ziekten en belagers

Geen bijzonderheden kunnen vinden. Wellicht dezelfde als bij de tomatillo.

Links

Jepson Manual (Berkeley University)
Plants for a Future

 

Literatuur: [1] Vegetables in South-East Asia, G.A.C. Herklots, 1972; [2] Oxford Companion to Food; [3] Food Plants of the World; [4] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Healing with Plants, in the American and Mexican West, Margarita Artschwager Kay, University of Arizona Press, 1996 [6] USDA National Nutrient Database for Standard Reference

 


[i] Aan Feuillé wordt op het Internet overwegend gerefereerd in relatie tot de fuchsia. Over de man zelf is nauwelijks iets te vinden.

Een reactie plaatsen

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.