Twee onderzoeken: hetzelfde uitkomst
Uit recent wetenschappelijk onderzoek blijkt dat planten zich betrekkelijk snel kunnen aanpassen aan klimaatverandering. Experimenten met de zandraket tonen aan dat de genetische samenstelling – het genoom – verandert. Dit is groot nieuws.
Ware het niet dat we in 2015 al publiceerden over een onderzoek door de Universiteit van Liverpool, waarbij men klimatologische omstandigheden simuleerden en tot dezelfde conclusie kwam: een vijftien jaren durend experiment toont aan dat wilde planten zich genetisch aanpassen aan klimaatverandering. (Lees dit.)
Het is op zich fijn dat nu door twee grondige onderzoeken is aangetoond dat planten zich aanpassen.
In Science van 26 maart 2026 staat een uitgebreid artikel met de titel Rapid adaptation and extinction in synchronized outdoor evolution experiments of Arabidopsis.
Een uitgebreid internationaal team onder leiding van onder andere de Nederlandse evolutiebioloog Niek Scheepens (Goethe University Frankfurt) onderzocht op tientallen locaties op het noordelijk halfrond de effecten van klimaatverandering op de zandraket. (Waarom zandraket, zie onderaan dit artikel.)
Er is een mengel gemaakt van zandraketzaden van 231 natuurlijke populaties. En dart mengsel werd op tientallen proefveldjes uitgezaaid. In totaal zijn er in dit onderzoek 70.000 individuele planten geanalyseerd.
Vergelijkbare veranderingen
Op de diverse locaties werden vergelijkbare genetische veranderingen waargenomen – doorgaans al na drie generaties van de plant. Maar de zandraketten in Zuid-Europa pasten zich anders aan dan die in Noord-Europa. Temperatuur blijkt een belangrijke trigger. Het is ook nu survival of the fittest, valt uit het artikel op te maken. Weliswaar niet in die woorden, maar de zandraketten uit het zaadmengsel bloeien en kruisbestuiven elkaar. De betere nakomelingen overleven – met een gewijzigd genoom (pakketje genen).
Het zijn gedegen, gecontroleerde experimenten, geen proeven uit het veld – zoals het onderzoek van 2015 is. Dat liep vijftien jaar en daar kruisbestoven de planten elkaar eveneens.
Kortom, beide onderzoeken tonen aan dat planten zich aanpassen aan de klimatologische veranderingen. Gelukkig maar. En hoe zit dat met dieren, waaronder de mens?
Zandraket
Zandraket (Arabidopsis thaliana) is een eenvoudige plant, waarmee (en om die reden) flink mee kan worden gemanipuleerd. “Het heeft een klein genoom, slechts vijf chromosomen en 25 duizend genen. Bij andere gewassen, zoals erwt en gerst, is het genoom al gauw dertig keer groter. Die andere gewassen bevatten niet meer functionele genen, maar bevatten veel meer niet-coderend DNA, ook wel junk-DNA genoemd. Het genoom van A. thaliana is dus heel functioneel,” aldus Maarten Koornneef, persoonlijk hoogleraar aan WUR en nog veel meer. Koornneef stond aan de wieg van de opkomst van de zandraket als onderzoeksplant.
