Bloemkool

Brassica oleracea convar. botrytis var. Botrytis

Bloemkool (Nederlands); cauliflower (Engels); Blumenkohl, Karfiol en ook: Käsekohl, Blütenkohl, Traubenkohl, Minarett-Kohl, Italienischer Kohl (Duits); chou-fleur (Frans); coliflor (Spaans); cavolfiore (Italiaans)

Voor recepten met bloemkool klikt u hier.


De naam

OLYMPUS DIGITAL CAMERAIn de Latijnse naam is brassica oleracea de verzamelnaam voor vrijwel alle gangbare eetbare kolen (brassica is kruisbloemigen). De bloemkolen zitten in een aparte groep: botrytis. Dat is ook de naam voor een plantenziekte, de grauwe schimmel.

Het Engelse cauliflower verwijst naar het Latijn caulis, dat kool betekent. En flower is onmiskenbaar bloem. Dat geldt voor de namen in vrijwel alle talen.


Historie

Bloemkool is oud. Volgens niet te verifiëren bronnen wordt het al sinds de zesde eeuw voor Christus geteeld in Turkije en Egypte. De eigenlijke herkomst is vermoedelijk Anatolië (Turkije). Andere zeggen dat het door de Arabieren is ontwikkeld [10]. Het zou door de kruisvaarders zijn meegenomen naar Italië. Het wordt sedert de 16e eeuw in heel Europa geteeld.
Volgens [7] claimen de Cyprioten de herkomst van de bloemkool. De oude Franse benaming chou de Chypre zou daar ook naar verwijzen. Net als het Engelse


.  Nu is dat niet zo vreemd: dit eiland is gedurende de Middeleeuwen in handen van de kruisvaarders geweest.


Bloemkool - ibn al awwamIn de Kitab al-Filahah al-Andalusiyah (Boek van de Andalusische Landbouw, eind 12e eeuw, zo ongeveer het belangrijkste boek over landbouw dat in de Middeleeuwen is verschenen) wordt het vermeld. Dit boek is door Ibn al-‘Awwām al-Ishbīlī geschreven in de tijd dat Spanje islamitisch was. Hij verzamelde informatie van o.a. Ibn Wafid (1000 – 1075), die in die tijd een bekende farmaceut en botanist was (en tuinen ontwierp).[6]


Bloemkook - DodoensDe arts-botanicus Joachim Camerarius de jonge, nam het op in het Kreutterbuch (Kruidenboek, 1590), welk werk in eerste instantie van Pietro Andrea Mattioli was en door Camerarius was bewerkt en afgemaakt. De Joods-Italiaanse Elias van Pesaro schreef in 1563 vanuit Cyprus een brief naar huis waarin hij kond deed van de overvloed aan bloemkool op dat eiland [10]. Hieruit blijkt dat bloemkolen in Italië al bekend waren.

Rembert Dodoens noemt bloemkool in zijn Cruydt-boek (1550).

In 1651 neemt François Pierre de la Varenne het op in zijn Le Cuisinier François, dat als de basis voor de hedendaagse Franse keuken geldt.

Nederland, België en Frankrijk zijn de grootste producenten van bloemkool. In België is dat de streek rondom Mechelen (eigenlijk Sint-Katelijne-Waver), waar men zich al 150 jaar in deze teelt heeft gespecialiseerd.


In Nederland komt 70% van de teelt uit West-Friesland (omgeving Hoorn).
Opmerkelijk is dat het pas rond 1900 is als bloemkool in de VS wordt geteeld.


Culinair

Wikicommons - Coyau - bloemkool - kopieHet zijn bloemknoppen, of beter: verdikking en verkorting van bloeiwijzeassen [3]. De bloemen begonnen te groeien en stopten in de knopfase.

Bloemkool is een eetbare bloem.

In de Lage Landen zijn we vooral bekend met de witte bloemkool. Tijdens perioden van EK- en WK-voetbal, willen er nog wel eens oranje op de markt komen.

Maar andere gangbare kleuren zijn lichtgeel, groen (romanesco), paars (Sicilië)

De bloemkool kan rauw of gekookt worden gegeten. Ze is licht verteerbaar en zit vol met vitamine C en allerlei mineralen. Bloemkool met een papje is de Nederlandse keuken ten voeten uit.

Kooktijd: 10 à 12 minuten. Breng gezouten water aan de kook en doe daarin de roosjes.
Om een hele bloemkool te koken – zonder het groene omsluitende blad, uiteraard – rekent u met 15 à 20 minuten.[i] Leg de hele bloemkool, zonder het omsluitende groen uiteraard, een tijdje met de stronk naar boven in gezouten water om de beestjes die mogelijk in het binnenste huizen, eruit te jagen[] Prik met een vork om te testen of het al gaar genoeg is.


Bewaren

Hamburg, Gemüseernte in den MarschlandenBloemkool kan gerust een dikke week worden bewaard op een koele, donkere plaats – of het groentenvak in de koelkast. Maar controleer de groente eerst op beschadigingen; “wondjes” leiden al snel tot aftakeling.
Invriezen kan ook. Snijd het hoofd in de ‘roosjes’ en blancheer die kort. Uit laten lekken en de vriezer in.


Voedingswaarde

Rauw, per 100 gram:

calorieën22-25 kcal
water92,07 gr
eiwitten (proteïne)1,92 gr
vet0,28 gr
koolhydraten5 gr
voedingsvezel2 gr
suikers1,91 gr
mineralencalcium (22 mg), ijzer (0,42 mg), fosfor (44 mg); natrium (30 mg); kalium (299 mg); magnesium (15 mg); zink (0,27 mg)
Vitaminen: 
vitamine A0 µg
thiamine (B1)50 µg
riboflavine (B2)60 µg
niacine (B3)0,5 mg (507 µg)
pantotheenzuur (B5) 
vitamine B60,184 mg (184 µg)
folaten (totaal – B11/ B9)57 µg
cobolamines (B12)0 mg
ascorbinezuur (C)48,2 mg
vitamine D0 mg
vitamine E (alfa-tocopherol)80 µg
Vitamin K (phylloquinone)15,5 µg
AminozurenAlle 20 natuurlijk voorkomende komen voor. Van 21 mg (tryptofaan) tot 275 mg (glutaminezuur)
Lipiden: 
Verzadigde vetten64 mg
Enkelvoudig onverzadigd17 mg
Meervoudig onverzadigd15 mg
Cholesterol0 mg

Nul is ook een waarde, maar waar niets is ingevuld is onbekend.

Teelt

Wikicommons - Forest Starr & Kim Starr - bloemkool zaailingen 850xHet zijn niet de makkelijkste planten om te telen. De grond moet ècht veel voeding hebben. De bloemkoolhoofden moeten m.n. na de zomer worden beschermd tegen (teveel aan) regen, vorst. En als u witte bloemkool wilt hebben, moet het hoofd al vroeg worden afgedekt. Dat gebeurt als de bloemkoolkop pakweg 5 cm is. Over het algemeen helpt het om het buitenste blad om het hoofd te binden. (Zie ook bij rassen.) [8] Niet afdekken levert geelgroene bloemkolen. (Dan kunt u beter broccoli telen.)

ZaaienBloemkool wordt jaarrond geteeld. Onder koud glas kan het ook in september worden gezaaid. Kiemt vanaf 70 C.
Zomerteelt: april-mei (onder koud glas)
Herfstteelt: mei-juni (eind juli kan ook nog net)
Uitplantenplm. 6 weken later met een flinke wortelkluit als het kan
Oogst(Bloemaanleg (dus de “kool”) gebeurt tot 22o C.) Vier maanden na zaaien voor zomerteelt.

Als het te warm of te droog is geweest, vormt de bloemkool een losse kop. Dat gebeurt ook bij te weinig voeding in de grond.

Plantafstand: 45-60 cm in de rij; 60 cm tussen de rijen.

Water: Gevoelig voor droogten, dus regelmatig water geven is een must. Mulchen rond de planten helpt om de grond vochtig te houden.

Bemesting

Net als alle kolen houdt bloemkool van mest. Een zeer voedselrijke grond is vereist en eigenlijk is ze daarom niet geschikt voor zandgronden (tenzij die zeer zwaar worden bemest). De concentratie van bloemkoolteelt is in Nederland dan ook in de gebieden met de kleigronden.

Bodem & standplaats

Open en zonnig. Voorkom echte vorst.

Rassen

Wikicommons - x - paarse bloemkool 300Veel moderne rassen zijn (enigermate) zelfdekkend: het blad krult om het hoofd heen.
Er zijn onnoemelijk veel bloemkoolrassen. Kijk hier op de lijst van het NAK. En hier voor de Amerikaanse.

Cultivars ‘cheddar’ en ‘orange bouquet’ maken een oranje bloemkool. ‘Purple cape’ en ‘violet queen’ zijn paars (maar na het koken groen). En dan is er de geelgroene romanesco: ‘preloce’ en ‘minaret’.

Oude rassen: Er staan er meer dan honderd op de Oranje lijst. Bijvoorbeeld: abergeldie (1874), Allerheiligen (1940), Cyprische vroege (1853), Delfste zwaan (1940), Mechelse vroege bloei (1926). Van vele is het zaad niet of nauwelijks te krijgen, maar andere oude rassen worden nog steeds flink gebruikt.

Voor winterteelt: Vroege van Angers (oud ras) en Walcheren Winter middelvroeg (1869/1881). Winterrassen moeten zelfdekkend zijn.

Zaadteelt

Wikicommons - Evelyn Simak - bloeiende bloemkool 300Voor de hobbytuinder is dat wat lastig. De bloemkool is tweejarig en er moet kruisbestuiving met andere bloemkolen plaatsvinden. (Er mogen geen andere kolen in een straal van pakweg 300 meter – redelijk – tot 1,5 km – puur – voorkomen!) Plant een groep van tien ergens apart. Van een rijpere bloemkool kan voorzichtig een deel worden geoogst, het andere deel moet in het volgende voorjaar bloeien. De bloemkolen voor zaad kunnen met iets minder ruimte en voeding toe, want ook kleine hoofden produceren voldoende zaad.


Ziekten en belagers

Vele, zoals bij alle kolen. Zoals: Koolvlieg (zie koolkragen), koolgalmug, slakken, witte vlieg, boorsnuitkevers en rupsen. Knolvoet (zie kalk). Meeldauw – bij te vochtig weer – veroorzaakt verbruining van de bloemkool.

Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 06-2014; [6] www.muslimheritage.com; [7] The Oxford Companion to Food; [8] Encyclopedia of Organic Gardening (HDRA); [9] Arche Noah – Das große Biogarten-Buch; [10] Jane Grigson Groentekookboek; [11] University of Arkansas, division agriculture; [12] USDA National Nutrient Database for Standard Reference; [13] Teelt van bloemkool, teelthandleiding 51, Proefstation Akkerbouw Lelystad

2 gedachten over “Bloemkool”

Een reactie plaatsen

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.