Koolrabi

Brassica oleracea var. gongylodes

koolrabi, raapkool (Nederlands); cabbage turnip, kohl rabi (Engels); Kohlrabi (Duits); chou-rave (Frans); col rábano ; colirrábano (Spaans); cavolo rapa (Italiaans)

De koolrabi heeft geen verdikte wortel, zoals bieten, radijs, koolraap en knolraap, maar, zo’n twee à zeven centimeter boven de grond, een verdikte stengel.


Historie



De naam koolrabi is afkomstig van het Duits, Kohlrabi, en is een samenstelling van Kohl (kool) en Rübi. Rübe betekent wortelknolgewas in het algemeen, waaronder dus ook bieten. Met Speiserübe worden eetbare knolletjes aangeduid, die wij als knolraap kennen – in de winkel, afhankelijk van het seizoen, meiknolletjes of herfstrapen genaamd. Rabi zou Zwitserduits zijn. De Nederlandse, maar eigenlijk voornamelijk Vlaamse naam raapkool is uit de gratie geraakt in verband met verwarring met de koolraap.

Terwijl ons buurland Duitsland met 80.000 ton per jaar de grootste producent ter wereld is, scharen wij in Nederland de koolrabi tot de vergeten groenten. (Curieus is dat koolrabi in Nederland in de zeventiger jaren van de vorige eeuw een kleine opkomst beleefde. Die heeft kennelijk niet lang geduurd.) Maar Duitsland en in de zuidelijke landen van Europa is ze nooit vergeten geweest.


Mergkool, Vilmorin Andrieux, 1904

Mergkool
Men neemt aan dat de koolrabi door menselijke selectie uit mergkool is ontstaan. Waar ook onze boerenkool aan verwant is. Het wordt of werd voornamelijk als veevoer gebruikt en heeft een naar boven verdikte stam.

De eerste referentie naar de koolrabi dateert van de eerste eeuw na Christus [1].  Plinius de Oudere  vermeldt in zijn Naturalis Historia de Pompeïsche of Korinthische kool, waarvan de beschrijving aan de koolrabi doet denken. Maar in hoeverre dit een uit de hand gelopen mergkool is of de koolrabi zoals we die nu kennen, is niet duidelijk. Er staan immers geen afbeeldingen bij. En Marcus Gavius Apicius zou koolrabi in recepten hebben vermeld. Zegt men.


Over de Alpen
De exacte herkomst van de koolrabi is onduidelijk; algemeen wordt aangenomen dat ze van ‘rond de Middellandse zee’ is. Al vroeg komt het ook in Azië terecht. In [3]  schrijft professor dr. Cees Kalkman de relatie tot de mergkool: ‘Verdikking tot een soort stengelknol leidde tot de koolrabi, een groente die misschien al bij de oude Grieken bekend was, maar pas na de 16e eeuw in Europa aankwam.’

Koolrabi uit Kruydtboeck van Matthias de Lobel

Griekenland maakt deel uit van Europa, dus we nemen aan dat hij bedoelt dat koolrabi pas in de zestiende eeuw over de Alpen gaat. In de Capitulare de villis vel curtis imperii, de landgoedverordening van Karel de Grote, waarin aangegeven staat wat op de landgoederen van deze vorst moet worden geteeld, komen kolen met een verdikte stengel voor – het is een primitieve vorm. In de zestiende eeuw verschenen de eerste zogeheten kruidboeken. Daar stonden, in tegenstelling tot Griekse en Romeinse geschriften, wel tekeningen van het gewas in. In 1554-1560 vermeldde Pietro Andrea Mattioli de koolrabi in zijn werk Commentarii (zijn commentaar in zes delen op het kruidenboek van Dioscorides) met de aantekening dat de groente recent zijn entree in Italië had gemaakt. Opmerkelijk, maar misschien was koolrabi in Italië, na de Romeinse tijd, ook een vergeten groente geworden. Meer noordelijk, vermeldde de Antwerpenaar Matthias de Lobel de koolrabi in 1576 – met afbeelding – in zijn Kruydtboeck.


Pas in de negentiende eeuw werd het in Duitsland omarmd en grootschalig geteeld. Sindsdien heeft koolrabi het imago van een Duitse groente. In 1734 zou koolrabi voor het eerst in Ierland zijn geteeld en in 1837 in Groot-Brittannië, terwijl het in 1807 in de VS zou zijn geïntroduceerd. Daar is het echter nooit een succes geworden. Deze laatste jaartallen die we in allerlei bronnen hebben zijn indrukwekkend exact, maar duidelijke referenties o


Culinair

De verdikte, knolvormige stengel wordt gegeten. Ook het jonge blad ‘is niet te versmaden’ [2]. Jong verwerken – tot 10 cm diameter – , grotere exemplaren kunnen houtig worden.
De koolrabi wordt altijd geschild. Vervolgens kan ze zowel rauw als gekookt c.q. gestoofd worden genuttigd. Persoonlijk zijn wij van mening dat er niets boven een rauwe koolrabi-salade gaat: op de mandoline in dunne reepjes gesneden.


Bewaren

In de koelkast gaat het redelijk lang goed. Wel het blad eraf halen en de “knollen” in een plastic zak bewaren.
Langdurig bewaren: inkuilen.


Voedingswaarde

Per 100 gram rauw koolrrabi:

calorieën27 kcal
water91 gr
eiwitten (proteïne)1,7 gr
vet (lipiden)0,10 gr
koolhydraten6,2 gr
voedingsvezel3,6 gr
suikers
disacharidendie, als ze er zijn, vormen een onderdeel van de koolhydraten
mineralennatrium 20 mg; kalium 350 mg; calcium 24 mg; magnesium 19 mg; fosfor 46 mg; ijzer 400 µg; koper 129 µg; zink 30 µg, mangaan 139 µg
Vitaminen:
Retinol (A)0 (en caroteen 22 µg)
thiamine (B1)50 µg
riboflavine (B2)20 µg
niacine (B3)400 µg
pantotheenzuur (B5)165 µg
vitamine B6150 µg
folaten (totaal – B11/ B9)16 µg
cobolamines (B12) 0
ascorbinezuur (C)62mg
vitamine D0
vitamine E (alfa-tocopherol)48 µg
Vitamin K (phylloquinone)0,1 µg
Aminozurenrijkelijk, 105 mg aan arginine
Lipiden:
Verzadigde vetten 13 mg
Enkelvoudig onverzadigd 7 mg
Meervoudig onverzadigd 48 mg
Cholesterol 0

Nul is ook een waarde. Wat onbekend is, is niet ingevuld.


Teelt

Zaaienbinnen vanaf medio februari;
begin april tot eind juli
Zaaidiepte ½ – 1½ cm.
Wij gebruiken altijd  perspotjes.
Uitplantenindien binnen gezaaid: eind maart.
OogstVanaf eind mei, medio juni tot eind oktober voor het zaaisel in juli.
Trek de plant uit de grond, of knip ‘m onder de rabi af als deze de grootte van een appel heeft.
Koolrabi - kiem 1.jpgkoolrabi - kiem 2.jpgkoolrabi - kiem 3.jpg

Hoewel de koolrabi enkele maanden na het zaaien wordt geoogst en gegeten, is het wel aardig te vermelden dat deze plant zeer winterhard is. Koolrabi is tweejarig – dit houdt in dat ie het tweede jaar zeker en vast in bloei gaat – en doorstaat strenge vorst. De jonge plant is echter gevoelig voor kou (10o C en lager) en neigt dan te schieten. Koolrabi groeit het best tussen de 18o en 25o C.

Plantafstand: 30 cm in de rij; 40 cm tussen de rijen. 30 x 30 Kan ook, maar wij houden van wat ruimte teneinde ziektes te voorkomen.

Water: Een tekort kan tot problemen leiden. Koolrabi’s hebben een klein wortelgestel. Als er te weinig water is, gaan ze vezels vormen (houtig worden) en kunnen er later barsten in de rabi ontstaan. Geef dus behoedzaam en voldoende water. (Maak er ook weer geen te groot probleem van: een gebarsten koolrabi is ook een koolrabi, alleen wat lastiger te verwerken.


Bemesting

Veel compost. Hé(!), het is een kool, hè. En die vreten mest c.q. compost. Maar dit is ook belangrijk om vocht vast te houden, omdat ze planten oppervlakkig wortelen.


Bodem & standplaats

Zure gronden zijn niet zo goed – in het algemeen niet voor kolen. Die kunnen dan knolvoet krijgen. Daarom wordt een koolbed in de herfst bij voorkeur bekalkt.


Rassen

Er zijn “witte” (bleekgroene) en “paarse” (violette) koolrabi’s. Dat is een leuk gezicht. Na het schillen zien ze er hetzelfde uit.

Oude rassen: Wener Witte; Wener Blauwe (worden snel houtig en barsten ook sneller)
Superschmelz kan wel 10 kg wegen, zonder houtig te worden. (Wij zaaien die altijd, maar laten de rabi nooit zo groot worden.)
Delicatesse blauw en Delicatesse wit zijn ook uitstekend. (Die hebben wij ook.)
Er zijn ook hybriden (F1); die kunt u in elk geval niet voor zaadteelt gebruiken. Terro F1, Kossak F1, Kolibri F1.


Zaadteelt

Laat in juni gezaaide planten overwinteren. [2] schrijft dat je ze vorstvrij moet bewaren – inkuilen? – maar elders staat dat ze zeer winterhard zijn. Wij gaan voor de laatste optie, hoewel we het nog nooit hebben gedaan. Koolrabi bloeit klein, hou de paar mooiste bloemstengels over en oogst het zaad. Verbastering is mogelijk.


Ziekten en belagers

De gebruikelijke koolproblemen: slakken, rupsen, koolvlieg – gebruik koolkragen. Zie verder bij boerenkool.


Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 04-06-2009; [6] The Origin of Cultivated Plants, Franz Schwanitz; [7] Encyclopedia of Cultivated Plants, Christopher Cumo; [8] Cornucopia; [9] Sturtevant’s Edible Plants of the World; [10] 

Plaats een reactie

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.