Komkommer

Cucumis sativus
Komkommer (Nederlands); Gurke (Duits); concombre (Frans); cucumber (Engels); cetriolo (Italiaans); pepino (Spaans)

 

Historie

Tot de botanische komkommerfamilie behoren zo’n 300 soorten. Verreweg de meeste komen voor in Afrika. Alleen die ene, waarvan ‘onze’ komkommers stammen, komt uit India. Van de zuidelijke hellingen van de Himalaya, om preciezer te zijn. In West-Azië wordt ze al 3000 jaar verbouwd. We zullen u de verhalen uit de verre oudheid – Mesopotamië en Thracië (zuidelijk Bulgarije, Griekenland, Turkije) – besparen. Maar de komkommer was in elk geval goed bekend bij de Grieken en Romeinen. Deze laatste kweekten ze in kassen en ze werden het hele jaar door gegeten. Keizer Tiberius was er gek op, om het zo maar te zeggen. Hij at ze elke dag. Uit beschrijvingen uit die tijd maken we op dat komkommers kleiner waren, eerder het formaat van een forse augurk. (Nog steeds zijn er Zuid-Europese rassen die pukkelig en ca. 15 cm lang zijn.)
Vroeger werd de komkommer als veroorzaker van winderigheid en boeren gezien en waren ze vaak bitter. Door selectie zijn deze kwalen min of meer verdwenen, hoewel je bij bepaalde (oude) rassen heus nog wel eens een bittere komkommer kan aantreffen.
Karel de Grote had komkommers in zijn tuinen in midden Franrijk en zo rond de zesde eeuw werd de komkommer in Engeland geïntroduceerd.
De komkommer bereikte in de tweede eeuw voor Christus China en in 1494 de nieuwe wereld, de Amerika’s, waar de Mandan Indianen hele goede telers bleken te zijn (gebied van Noord- en Zuid-Dakota).

Culinair

Eerst even dit: het schijnt zo te zijn dat komkommer spijsverteringsproblemen kan geven. Een van de meest opvallende kenmerken is dat je er van gaat boeren. Dat is ons nooit opgevallen.

Wat is een goede komkommer? Druk op de steelkant en als die zacht is, is ie oud. De komkommer moet overal hard en sappig zijn. Komkommers worden rauw gegeten of gekookt of gewokt in Oosterse gerechten. Of gepureerd in sauzen en soepen.
Komkommers schillen of niet? Er gaan allerlei verhalen over. De een zijn grootmoeder zegt: nooit schillen, want …. (winderigheid, boeren, weet ik veel wat). De ander zegt het tegenovergestelde. Schil de komkommer als het voor het gerecht moet en als de schil lelijk en hard is.

Bewaren

Komkommers drogen snel uit. Daarom liggen ze vandaag de dag in een plastic krimpfolie in de winkel. Persoonlijk vinden we dat verwerpelijk. Bewaar ze niet in de koelkast, maar op zo’n 130 Celsius. Of natuurlijk in het zuur inmaken, als augurken, maar dan de komkommer in schijven snijden.

Voedingswaarde

Rauw, ongeschild, per 100 gram:

water95,23 gram
caloriënlaag: 15 kcal
eiwitteniets: 0,65 gram
vezels½ gram
mineralenredelijke hoeveelheid (calcium 16 mg, fosfor 24 mg, kalium 147 mg)
vitamine Aiets (m.n. bètacaroteen 45 microgram)
vitamine Bweinig, B6 0,04 mg
vitamine Cietwat: 2,8 mg

Teelt

In warmere streken kruipend in het open veld. In Nederland kan dat ook met bepaalde Zuid-Europese rassen, maar is de kas of koude bak aan te bevelen om een misoogst te voorkomen. Komkommer is namelijk, net als augurk, gevoelig voor slecht weer.

Zaaieneind maart/begin april binnen, in potjes. Of een maand later in de koude bak.
UitplantenEen maandje later. Houd rekening met nachtvorst dat grofweg tot de IJsheiligen kan voorkomen. Maar koude bak en zeker de kas, zijn vrij veilig.
Oogstvanaf medio juni tot eind september (volle grond: augustus – september)

In de koude bak één plant per raam. De plant wordt na het vierde blad getopt. Dan ontstaan zijranken, zgn. hoofdranken, waarvan u er vier overhoudt. Deze leidt u naar de hoeken van het raam. Nieuwe zijranken worden op het derde blad gesnoeid. Zo creëert u een “volle bak” met een plant. 25 of meer vruchten per plant.
In de kas uitplanten op 60 cm en langs een touw omhoog leiden. Lage zijscheuten wegnemen, hogere (vanaf ½ m van de grond) snoeien na het eerste of tweede blad, zo gauw er een vrucht begint te vormen.

Plantafstand: in de volle grond (evt. onder plastic) 40 cm en 1 m tussen de rijen.

Water: Als ze behoefte tonen. Tja, komkommers bestaan grotendeels uit water, dus wat vochtige grond mag.

Bemesting

Veel compost en geen kali (dat is vnl. voor wortelgroenten)

Bodem & standplaats

Komkommers houden van warme grond. Half verteerde compost in of onder het plantgat doet goed. Sommigen maken een heuveltje en planten daar de komkommer op. Zet er dan een omgekeerde plastic fles bij, zonder bodem, zodat u gericht water kunt geven, anders loopt alles het heuveltje af.
In kas of koude bak: veel luchten.

Rassen

Ze zijn er in vele maten en kleuren.
Wij hebben oriental cucumber Fruita Fall F1 (een hybride) van AgroHaitai in de kas. Die bevalt uitstekend en produceert lang en goed. Pepino marketeer, zaad van Zuid-Europese huize, in de koude bak. (Kleine komkommers met een nogal pukkelige huid. Maar o zo lekker.)
We hebben ooit het oude ras Sikkimkomkommer ‘Keizer Alexander’ gehad. Dat produceerde knisperig meloenachtig vruchtvlees. (Sikkim is een Indiase deelstaat, aan de voet van de Himalaya. Daar waar de komkommer vandaan komt.)
In relatie tot het culinaire, dient vermeld te worden dat er een (hybride) ras genaamd burpless bestaat.

Zaadteelt

Net als de pompoen ontstaan er snel bastaarden. Dus voor de hobbyist: niet doen of kunstmatige bestuiving toepassen.

Ziekten en belagers

Bij slecht weer: meeldauw, spint enz. Daarom geniet de voorkeur een kas of koude bak.

Literatuur: [1] Food Plants of the World; [2] Handboek Ecologisch Tuinieren; [3] Planten voor Dagelijks Gebruik; [4] Groente & Fruit Encyclopedie; [5] Wikipedia 10-07-2008; [6] USDA National Nutrient Database for Standard Reference; [7] Groentekookboek

Een reactie plaatsen

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.