Juli 2026 verscheen van de hand van Andrea Wulf het prachtige boek De Reiziger, dat gaat over ‘het uitzonderlijke leven van George Forster en zijn zoektocht naar de mens’, wat dan ook de ondertitel is.
Dit boek gaat niet zozeer over voedsel, groenten of koken, maar over een bijzondere, eigen-wijze jongeman die een grote invloed heeft gehad op ons denken, maar die we eigenlijk niet kennen.
George Forster behoort tot de grondleggers van de gedachte dat alle mensen gelijk zijn. Dat inzicht deed hij op tijdens de tweede wereldreis van kapitein James Cook (1772-1775), waarbij veel eilanden in de Stille Zuidzee werden aangedaan. Het was de eeuw van de Verlichting, een tijd waarin men ook het blanke Europese ras als superieur werd gezien. Forster schreef een boek over zijn reis waarin hij duidelijk het standpunt innam dat alle mensen gelijk waren. Zijn boek en andere publicaties waren opmerkelijk en zeer gewaardeerd. Hij werd een populair, graag gezien persoon in Duitsland, Engeland en andere Europese landen. Vrijwel alle wetenschappers ontvingen hem met open armen. Doch door zijn openlijke steun aan de Franse Revolutie (vrijheid, gelijkheid en broederschap) nam zijn leven een tragische wending. Hij werd in Duitsland (wat toen het Heilige Roomse Rijk was, een bundeling van vorstendommen), als landverrader gezien en vervolgens doodgezwegen. Auteur Andrea Wulf viste hem op uit de vergetelheid.
Bij bijna elke zin in het boek staat een eindnoot dat verwijst naar de bron: brieven, boeken, krantenartikelen en wat al niet meer. Gelukkig is veel van en over Forster bewaard zijn gebleven. Het boek is aangenaam gelardeerd met veel zwart-wit afbeeldingen en in het midden een aantal gekleurde.
George Forster is een sympathiek, intelligent mens en een graag geziene gast. Zo voel je dat ook, als je het boek leest. Wulf heeft daarmee een meeslepend geschreven biografie over hem geschreven. Van proloog tot en met epiloog 375 bladzijden en bijna honderd met eindnoten. Kortom, een geweldig boek dat ons ook anders naar de geschiedenis laat kijken.
| Titel | De Reiziger – Het uitzonderlijke leven van George Forster en zijn zoektocht naar de mens |
| Auteur | Andrea Wulf |
| Uitgever | Atlas Contact |
| ISBN | 978 90 4505 0959 |
| Verschenen | juli 2026 |
| Prijs | € 39,99 |
| Verkrijgbaar bij | Koop het bij een boekhandel van steen en cement. Maar als je online wenst te winkelen, raden we deze webwinkel aan. |
Eigenlijk kent dit boek twee delen die onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Het eerste deel betreft zijn jeugd onder het juk van zijn ambitieuze vader, een querulant en notoire ruziemaker. Het tweede deel, tevens de tweede helft van zijn leven, betreft zijn grote wetenschappelijke status in Europa en zijn tragische ondergang.
Reis met Cook
Als kind leed George onder het juk van zijn allesbepalende vader. Vader herkent al vroeg de capaciteiten van zijn zoon en gaf George al op zeer jonge leeftijd de opdracht boeken vertalen. Hij nam zijn zoon ook mee op en reis langs de Wolga, in opdracht van Catharina de Grote. Zo raakt George niet alleen meertalig maar doet hij ook als tiener veel kennis en inzichten op. Vervolgens varen ze samen op de het schip Resolution, tijdens de tweede ontdekkingsreis van James Cook en doorstaan allerlei ontberingen. Tijdens de bezoeken aan Nieuw-Zeeland en allerlei eilanden in de Stille Oceaan, waarin ze kennis maken met de lokale bevolking, wordt het George duidelijk dat de grote en vooraanstaande Jean-Jacques Rousseau ongelijk had, wiens werk hij had vertaald en dus kende. (Rousseau beweerde dat er natuurlijke grote verschillen waren tussen mensen als gevolg van invloed van het klimaat, lucht, voeding, de manier van leven.) De jonge Forster keek anders dan de zich superieur voelende Europeaan naar de mensen die ze tijdens de reis over de Stille Oceaan en richting Zuidpool ontmoetten. Hij kwam tot de conclusie dat iedereen gelijk was; alle mensen waren gelijk in gedrag, in denken, in doen en laten – hooguit verschilden ze in een aantal fysieke kenmerken van het Europese ras.
Hitihiti, bewoner van het eiland Bora Bora, vaart mee op de Resolution. Wil naar Europa, maar als ze bij Raiatea aanleggen, bedenkt hij zich en stapt daar van boord. In die tijd is tijdens andere expedities een aantal mensen meegenomen naar Europa, waarvan, bij wijze van experiment, is getest of ze net zo intelligent waren als de blanke Europeaan. Anton Wilhelm Amo was de eerste Afrikaanse hoogleraar aan de universiteiten van Jena en Halle-Wittenberg. Hij keerde terug naar West-Afrika. Angelo Soliman bleef in Wenen wonen, overleed daar ook, maar de keizer confisqueerde zijn lichaam, “liet hem villen, opzetten en tentoonstellen als ‘edele wilde’ in het keizerlijke Hof-Naturalien-Cabinet.”
In de natuur staat alles met elkaar in verband
Forster zag ook dat alles in de natuur met elkaar in verband stond – in een tijd van Verlichting, waarin wetenschappers zich steeds verder op details gingen verdiepen, verloor men het grote geheel uit het oog. (En dat is nu nog steeds zo.) Hij schreef:
De wetenschap is versnipperd, en mensen denken dat alle vraagstukken nu zijn opgelost. Er zijn disciplines ontstaan met bijna eindeloze onderafdelingen en vakgebieden. Elk kennisgebied heeft zijn eigen specialisten die het grote geheel negeren en zich slechts op hun eigen onderdeel richten. Zo is de prachtige zoel uit het prachtige lichaam verdwenen.
Dat schreef hij op 3 juni 1774 – en eerlijk gezegd, geldt dit in onze maatschappij van 2026 nog steeds.
Eenheid van mensdom
En ze keren terug naar Europa. Forster is dan 21 jaar jong en heeft bijzonder veel meegemaakt. Hij heeft dagboeken bijgehouden en de natuur – planten en dieren – nauwgezet getekend. Georg wordt beroemd door zijn boek A Voyage Round the World (1777) en reist hij weer rond. Hij ontvlucht zijn dominante vader, gaat naar Duitsland (waar de familie oorspronkelijk vandaan kwam), ontmoet veel mensen, is een graag geziene gast, maar moet toch werken voor zijn geld en doceert aan universiteiten.
“Sinds de reis met de Resolution geloofde George in de eenheid van het mensdom. Gelijkheid was voor hem een feit,” schrijft Andrea Wulf.
De Brotbaum
George schrijft het boek ‘Der Brotbaum’ (1784) – door zijn reis over de Stille Oceaan, waarbij zij talloze tropische eilanden aandeden, zag hij overal de broodboom groeien en de vruchten gegeten. Bovendien constateerde hij dat de talen die werden gesproken, soms duizenden kilometers van elkaar vandaan, overeenkomst vertoonden. Zo kwam hij tot de conclusie dat een volk in boten, beladen met levensmiddelen, planten en zaden, gedurende misschien wel duizend jaar zich op een eiland gevestigd had en dat een deel van hen later verder trok: taal en levensmiddelen (zaden enzovoorts) gingen mee.
Kortom, we lezen over een innemende, intelligente, gevierde jongeman, die soms meer geld uitgeeft dan hij verdient en ook nog eens een merkwaardig huwelijk heeft en minnaars van zijn vrouw in huis tolereert.
Franse Revolutie
Na een aantal banden als universitair docent verhuist hij en zijn familie naar Mainz, het keurvorstendom Mainz, waar hij in opdracht van de koning de bibliotheek in zijn glorie herstelt. De Franse Revolutie breekt uit en dat wordt nauwgezet gevolgd. Dit vorstendom grenst aan Frankrijk. Het idee van vrijheid, gelijkheid en broederschap sluit naadloos aan bij Forsters denkbeelden. Hij maakt een reis met Alexander von Humboldt, onder andere naar Nederland en op de terugweg doen ze Parijs aan en zien hoe de revolutie verloopt. Terug in Mainz blijkt enige tijd later dat het Franse leger dit vorstendom heeft bezet. Mainz lijkt om, Forster meent zijn gelijk te zien en radicaliseert, zouden we nu zeggen. Zijn erudiete vrienden nemen afstand van hem, bang voor represailles. Forster klimt op de bühne en probeert de inwoners te winnen voor een republiek Mainz. Hij reist naar Parijs om de nieuwe Franse regering te vragen om Mainz bij Frankrijk te voegen. Tevergeefs, de geallieerde strijdkrachten hebben de Fransen verjaagd en de vorst van Mainz zit weer stevig in het zadel. George Forster is staatsvijand en kan niet terug. Hij overlijdt enige tijd later in Parijs.
Als Forster is gestorven worden zijn brieven, manuscripten et cetera door zijn schoonvader – en in de praktijk ook zijn vaderfiguur – snel verzameld en bewaard.
Friedrich Schegel schreef over George Forster dat de reis die Forster op tienerleeftijd op de Resolution met kapitein Cook maakte, de Urkeim [oerkiem] was geweest, waaruit “Georges diepe geloof in vrijheid zich had ontwikkeld”.
Het Europese volkslied
Nadat ik het boek had gelezen, zong “Alle Menschen werden Brüder” in mijn hoofd rond. Zoeken op het internet maakt duidelijk dat het niet zo vreemd was dat ik daar aan dacht. Het is een zin uit Beethoven ’s “Ode an die Freude“, de finale van zijn Negende Symfonie, en dat, op zijn beurt, is gebaseerd op een gedicht van Schiller uit 1785. Nog sterker, de eerste zin van het gedicht van Schiller luidt: “Freude, schöner Götterfunken” dat letterlijk uit een essay van Forster, over Benjamin Franklin, was overgenomen. Schiller was een vriend en bewonderaar van Forster en zijn standpunt dat alle mensen gelijk waren. Het gedicht van Schiller dateert van voor de Franse Revolutie. Forster steunde deze revolutie openlijk en toen het Franse leger het vorstendom Mainz (deel van het Heilige Roomse Rijk) had veroverd, werd Forster daar vice premier. Schiller daarentegen woonde niet in Mainz en stak, dat aangaande, zijn nek niet uit. Forster werd beschuldigd van landverraad, overleed in Parijs en in Duitsland werd hij doodgezwegen en zijn werk in de ban gedaan. Oh ironie: na de Tweede Wereldoorlog (1972) werd Ode an die Freude het Europese volkslied en de meeste mensen kunnen de regel “Alle Menschen werden Brüder” wel meezingen.
