(Naakt-)slakken

Slakken, en met name naaktslakken, zijn de terroristen van de sier- en moestuin. Ze vreten zaailingen weg en grotere planten aan. Chemisch bestrijden is niet de oplossing voor de biologische tuinier, maar wat rest dan? Studenten onderzochten op verzoek van Michel Smits van Tuinderij Amelis’ Hof de mogelijkheden.


Het advies van de studenten van Advident luidt:

Een combinatie van middelen. Een ervan is het aantrekkelijk maken van de tuin voor de predatoren, de roofdieren. Zoals vogels, egels, kikkers, padden en kevers. En de andere is de J-vormige barrière – ook bekend als de slakkenmuur of het slakkenscherm – om de bedden met nematoden (aaltjes) er in.

In dit artikel leunen we zwaar op de inhoud van hun rapport. Open het hier (PDF) en de inhoud mag worden gebruikt mits u zich houdt aan deze regels van Creative Commons.

Ecosysteem

Slakkenscherm, sterk kunststof buigt naar benee

Slakken spelen een belangrijke rol in het ecosysteem. Ze verteren dood organisch materiaal en levende organismen. Maar de negatieve kant weegt heel zwaar: Ze vreten de door ons geliefde en gekoesterde planten aan of soms helemaal op.
Op plekken waar op ecologisch verantwoorde wijze landbouw wordt bedreven of getuinierd, komen veel slakken voor. Voorkomen is beter dan genezen, maar we gaan er pas over nadenken als de slakken er al zijn. Dus genezen.


Ojé… daar komen slakken van…

Een stabiel ecosysteem lijkt de beste oplossing, maar je moet daar ook wel de juiste omstandigheden voor hebben en kunnen creëren. Door met bestrijdingsmiddelen te gaan strooien, die ook andere dieren kwaad kunnen doen, ontstaat er onbalans.
Toen we onze moestuin primo 2004 met 200 m2 uitbreidden was het feest! De eerste twee jaar hebben we vrijwel elke avond van april tot de late nazomer met de zaklamp naar slakken gezocht. Eerst doodden we ze op het pad, onder de klomp, maar later pletten we de zeer kleine, jonge naaktslakken met de duim op de houten rand om het moestuinbed. De jaren daarna werd het slakkenbestand vanzelf minder.
Vogels weten dat onze tuin een walhalla is en we treffen regelmatig padden aan. Er is een soort balans ontstaan.


Wegslak

Er zijn heel veel slakken op de wereld, in termen van soorten en rassen en aantallen. Ze zijn het meest succesvolle weekdier. Zo zijn er ongeveer 35.000 soorten landslakken. In de volksmond wordt oncerscheid gemaakt tussen huisjesslakken en naaktslakken.

Binnen de groep naaktslakken is de wegslak een veelvoorkomende. Zijn naam is een contradictie, de slak rukt op in menige tuin. Dus dat heeft niets van ‘weg slak’, maar daar gaat dit artikel wel over.


Gewone wegslak

We onderscheiden groefweg vier soorten naaktslakken, de spaanse wegslak (8-12 cm), de gewone wegslak (10-15/20 cm) en de zwarte wegslak (10-15 cm). In principe zijn ze lastig te onderscheiden, omdat de gewone wegslak alle kleuren kan aannemen, ook zwart. En de zwarte wegslak kan ook rood worden. Maar de gewone wegslak heeft altijd een rode rand rond de voet.
Het maakt niet uit wie of wat of hoe ze heten, we willen er vanaf, in onze tuin.

De grootste vreter van alle naaktslakken is de Spaanse wegslak. Arion vulgaris (onjuiste maar ook gangbare naam: Arion lusitanicus ), is er in de kleuren zeer donkerbruin, lichtbruin tot oranje en legt tot wel 400 eitjes per jaar in de grond. Dat kan 5 – 10 cm diep gebeuren. Ze is rond de zeventiger jaren in De Lage Landen gekomen. In augustus paren de Spaanse wegslakken, gaan dan eitjes leggen en het jaar daarop is het feest.


# 4, de tijgerslak

En dan is er nog nummer vier, de tijgerslak. Die is tenminste makkelijk te herkennen, niet alleen door de grootte (15-20 cm), maar ook door de gestreepte c.q. gevlekte huid.
De tijgerslak is naast plantenvreter ook een kannibaal en eet andere naaktslakken. Maar dat is geen reden om deze te koesteren.
En dan is er nog de gevlekte akkerslak, de slanke kielnaaktslak,

Alle slakken eten verse groenten, ze vreten ook aan bieten, wortels, laag groeiende sperziebonen,  noem maar op. Het zijn ware terroristen.
Maar omdat ze overwegend uit water bestaan, over leven ze geen vorst. Om te overwinteren zoeken ze vorstvrije plekken, bij gebouwen, kassen en in composthopen.


Roofdieren

Er zijn natuurlijke controlemiddelen – dat wat in de directe omgeving voorhanden is – en biologische – aankoop van het een en ander. Roofdieren zijn o.a.:

1. Wij, u en ik. ’s Avonds laat met de zaklamp de tuin in en slakken rapen. Zeer effectief.


2. Koester uw kevers
Met name de tuinloopkever heeft een voorkeur voor kleinere naaktslakken. Kevers jagen ’s nachts, de tijd waarin de slakken ook actief zijn. Dus dat komt goed uit.


3. Duizendpoten en hooiwagens
Duizendpoten jagen op slakken, hooiwagens (die spinnen met de lange poten) hebben de dieren minder hoog op de menulijst staan.


4. Vogels
Vogels, kippen, merels, lijsters en spreeuwen. Kippen houden ook van zaailingen in de moestuin, dus dat is niet zo’n tof plan om die in een moestuin tekeer te laten gaan. Bovendien moet op sommige plekken rekening worden gehouden met roofdieren als vossen en buizerds.
Merels, lijsters en spreeuwen daarentegen zijn erg welkom. Maar spreeuwen zien we bij ons nooit, merels en lijsters wel.


5. Eenden
Met name de Indische loopeenden schijnen verkikkerd te zijn op slakken. Maar onduidelijk is welke schade ze toebrengen in een tuinderij.


6. Egels
Egels zie je vaak als bestrijder in teksten naar voren komen. Maar dat is betrekkelijk. Ze eten van alles, vooral kevers en rupsen. Niet louter naaktslakken. En ze houden niet van slakken met een dikke huid, zoals de zwarte wegslak.


Beter één hazelworm in de hand, dan…

7. Reptielen
Ringslangen eten huisjesslakken en vermoedelijk ook naaktslakken. Hazelwormen eten naaktslakken, dat pakweg 40% van hun dieet uitmaakt. (Wij zijn gezegend met de aanwezigheid van ringslangen en hazelwormen in onze tuinen, maar of die ook in de moestuin komen… nooit daar aangetroffen.)


8. Kikkers en padden
Kikkers hebben een vijver nodig, padden niet. Een paddenpoel in de moestuin aanleggen? (Wij hebben nabij een vijver en treffen regelmatig padden in de moestuin aan.)


9. Het boek 34 Planten om mee te tuinieren
In de tabellen achterin het boek zochten we het op: een thee van absintalsem, een gefermenteerd extract van kruisbladwolfsmelk, koud aftreksel van rabarberblad. Het is het proberen waard, als u het boek in huis hebt.


Aaltjes


Het beste, maar extern aan te schaffen, schijnen aaltjes te werken. Nematoden.Het aaltje Phasmarhabditis hermaphrodita werkt goed om naaktslakken te bestrijden. Niet huisjesslakken. Ze parasiteert de dieren. Jonge slakken bevinden zich nog in de bodem, daar waar de aaltjes zijn. De slakkenkadavers worden niet gegeten door kevers, waardoor de aaltjes zich vermeerderen.

Dus in de vroege lente Phasmarhabditis hermaphrodita loslaten. Ze verlangen een temperatuur boven de vijf graden en vochtige grond. Dus misschien moet u wel sproeien voor de aaltjes, niet voor de planten 🙂

Maar aaltjes? Die willen we toch niet in de moestuin? We planten toch afrikaantjes tegen aaltjes? Aaltjes of nematoden zijn een verzamelnaam voor minischule wormpjes. Er zijn bladaaltjes, stengelaaltjes, wortelknobbelaaltjes en wortelaaltjes, Voor onze gewassen is het wortelaaltje van de families Pratylenchus en Rotylenchus ongewenst. De afrikaantjes Tagetes patula en Tagetes erecta scheiden een stof af waar de eerste, Pratylenchus, niet tegen kan.


Hindernissen en lokmiddelen

Hele scherpe grove korrels

Zorg sowieso voor goed doorlatende grond. Want hoe natter de aarde blijft, hoe prettiger het is voor de slakken en de eitjes.
Het probleem is dus (ook) dat mulchlagen een perfecte habitat voor slakken en slakkeneitjes vormen.

Preventief zijn dehydraterende stoffen, zoals houtas, zaagsel, ongebluste kalk en ruwe, schurende stoffen (scherp zand, eierschalen). Koffieprut werkt ook en hoe hoger het cafeïnegehalte, hoe beter (dus prut van espressomachines die zelf malen is het summum).

We kennen het allemaal wel, de slakjes die onder kistjes, stenen en dergelijke kruipen. Dergelijke plekken creëren maakt het vangen makkelijker. Maar denk ook eens aan

1. De bierval
Die moet zodanig zijn dat er geen regenwater in kan en tja, aangeraden wordt er één op elke meter te plaatsen. Het kost heerlijk (bruin) bier en u moet het wel elke dag schoonmaken.


2. Grond bewerken in april
De grond bewerken (ploegen) in de tijd dat de eieren worden gelegd is natuurlijk een radicale methode. Maar niet wenselijk voor hen die graag ongeroerde grond wensen.


3. Gaten prikken
Met een roller over de bodem gaan en gaten prikken. Dit doodt volwassen slakken en werkt negatief op de eitjes.


4. Plantvrije zone
Een strook plantvrij maken om de moestuin. Het kan helpen als hindernis. Slakken trekken vaak ’s nachts en dan slapen de vogels. Maar voor andere roofdieren, zoals de kevers, is dit natuurlijk kat in ’t bakkie.


5. Koperen ringen of strips
Iemand met een beetje moestuin kan daar geen kapitalen aan besteden.


6. Elektrisch hek
Niet lang geleden ging een filmpje viraal op de sociale media. Een groentenbak werd van een elektrisch hek voorzien. Op de buitenzijde van de planken waren twee draden boven elkaar gespannen. Niet te ver uit elkaar. De slag die eroverheen wil kruipen veroorzaakt sluiting. Het gaat niet dood, maar vindt het onprettig.
Maar ja, wij hebben twaalf bedden van ca. 6 x 1,5 meter en doen aan wisselteelt. Ook die methode is een beetje begrotelijk.


Laatste redmiddel

IJzerfosfaat, die blauwe korreltjes die ook door Ecostyle worden verkocht, is een laatste redmiddel. Deze hebben namelijk ook een negatieve uitwerking op wormen in de grond. En misschien uw huisdier, als die ze oplikt.


De slakkenmuur

Omgekeerde J

De studenten spreken in het rapport over de omgekeerde J-barrière. Noem het de vorm van de wandelstok. Of de afbeelding hier links. Rond of rechthoekig, maakt niet uit. Het komt er op neer dat slakken niet ondersteboven willen zijn. Ze klimmen tegen de wand op en buigen vanzelf verderop weer richting benee. En om ondersteboven om de scherpe rand naar boven te buigen, blijkt een probleem. Een gesloten slakkenmuur houdt het bed slakvrij.

We hebben ze van aluminium gezien en van plastic. Maar ook een slakkenmuur kost een duit. Wellicht dat u het zelf kunt maken. (Stroken perspex licht verwarmen en dan om een steel buigen? Ronde dakggoten gebruiken door er een deel af te zagen?)


De Grote Oversteek

Min of meer ligt onze moestuin in een L besloten. Dat is een ruim twee meter breed grauwacke pad. Ergens in de zomer van 2017 moest ik ’s nachts de tuin in. In het schijnsel van de zaklamp zag ik werkelijk honderden slakken, groot en klein, die vanuit de bosrand, over het pad, richting moestuin trokken. Al stampend met mijn klompen liep ik van links naar rechts kruisend het pad af.
Misschien hierdoor, maar dit was eenmalig, want toch is de slakkenschade in onze moestuin gering. Aan de andere zijde, bij de kassen, waar we ook voorzaaien en opkweken, is die groter omdat die echt in de bosrand ligt – zonder pad ertussen.


Oude wijsheden

In het boek The Vegetable Garden (MM. Vilmorin-Andrieux, 1920), wordt aangeraden ongebluste kalk te strooien op de jonge planten en rond de bedden.
Wat verderop, raad men aan kalk en roet te verstuiven over jonge planten. (Dit houdt ook de koolvlieg weg.)
En men raadt aan de grond schoon te houden – dit strookt niet erg met de hedendaagse principes van gezonde, levende aarde en mulchen.
Voorts is het verstandig zaailingen niet direct op de definitieve plaats uit te planten, maar eerst in een kweekbed. Dan worden ze sterker en kunnen op de definitieve plek beter aanvallen van slakken weerstaan.


Links

Test met slakkenmuur
Antislakkenscherm te koop [1]
Antislakkenscherm te koop [2] en de praktijk (ietsje naar onder scrollen)
Slakkenmuur te koop
Garden Organic over slakken
Schneckenabwehr, Schneckenzaun

7 gedachten over “(Naakt-)slakken”

  1. Ik wil toch ook wat zeggen over slakken. Ik heb jarenlang een tuin gehad van 600m2 en ook veel slakken. Doordat ik te oud werd moest ik helaas de tuin loslaten. Maar ik heb wel ervaring opgedaan met slakken.
    Elk vroege voorjaar januari februari strooide ik biologische slakkenkorrels. Dan zijn de slakken nog heel klein. Ze zitten dan nog diep in de grond. Later ging ik net als jullie elke avond en morgen de tuin in met een jampot ofzo en verzamelde alle slakken en dan zette ik de pot in de diepvries. De slakken zijn dan binnen een paar uur dood zonder dat ze lijden. De volgende dag gooide ik de dode slakken in de vuilnisbak.
    En zo elke dag behalve als het erg droog weer was want dan zie je geen slak.
    De slakken met een huisje zijn niet zulke vreters.
    In het vroege voorjaar zijn er weinig dieren in de tuin die die korrels eten maar in ieder geval neem biologische korrels.
    Door het steevast rapen van de slakken kreeg ik minder last van slakken.

  2. ook ik wil graag op het artikel reageren
    ik werk op een hele grote oogstuin, waar het slakken rapen en korrels strooien bijna geen doen is
    daarom ben ik heel blij met een tip die ik kreeg nl;
    alleen naaktslakken (want de huisjesslakken eten nl de eitjes van de naaktslakken) vangen en deze in een emmer of tijl met water doen dat enkele weken laten staan (eventueel met deksel want het is een smerig goedje) en deze substantie, verdunt met water, over de tuin verdelen Het is nl zo dat er aaltjes leven in deze slakken die de strijd weer aangaan met de slakken als je het mengsel gebruikt
    geen aaltjes kopen is alleen maar geldklopperij

    • Dus jij zegt dat in de gevangen naaktslakken die in de emmer met water zitten, de gewenste aaltjes automatisch komen? Of één keer beginnen met de aaltjes en dan, op de jouw beschreven manier ‘hergebruiken’ of doorgaan met gebruiken?

      • Ik heb ergens gelezen dat de meeste slakken al een paar aaltjes hebben. Als ze dan dicht bij elkaar in een pot zitten, vermenigvuldigen die aaltjes zich snel. Ik heb ook gelezen dat je dan even moet laten leven en een groen blaadje moet geven, maar ik denk dat in een bak met water ook werkt. Zelf geen ervaring nog, wel een een bakje slakken laten staan en stinkt enorm, hihi. Ik gebruik nu een schep om ze dood te maken, heb nog geen klompen.
        Misschien is het ook een idee om een slakkenhoop en composthoop dicht bij de moestuin te maken, dat slangen er dicht bij zitten. We hebben per toeval een bergje afval zand en takken etc, daar zitten wat padden of kikkers.
        Ik laat huisjesslakken nu nog leven in de hoop dat ze concurreren. Ik heb ook weleens lavameel gestrooid over kleine plantjes, maar heb dit niet goed bijgehouden en weet niet of het echt werkt.

    • Deze methode werkt! Volgens een Engelsman dien je ca. 20- 30 naaktslakken in een af te sluiten emmer te stoppen. Wat sla erbij zodat ze wat te eten hebben. Als de sla of ander favoriet (kool!) blad op is dan eten ze elkaar op. Na ca. 1 week zijn de slakken opgelist en de aanwezige nematood ( aaltjes) vermenigvuligen zich. Dit mengel kun je aanlengen tot 10 liter water en rondom je planten sproeien. Het zou 6 weken moeten werken. Ik heb ze iig 6 weken niet rondom mijn kolenbed gesignaleerd. Bron;http://dnhofvandetoekomst.nl/2015/05/slakken-bestrijden/

Plaats een reactie

Verschijnt een à twee keer per maand. Met een breed scala aan onderwerpen uit het groenere leven en lekkere recepten.

Kijk in ‘spam’ of ‘reclame’ wanneer u niet binnen een paar minuten een e-mail ontvangt.