De tuin in november

We leven weer in de wintertijd en ’s avonds wordt het eerder donker. De kaarsen gaan aan. Met november begint een periode van relatieve rust. Ook in de tuin. Hoewel? We maken nieuwe maken en bestellen zaden. En in de tuin is ook nog genoeg te doen, zolang het niet echt vriest.

Inhoudsopgave

Kortedagplanten

De eerste vorst aan de grond zagen we op 4 november tijdens onze vroege ochtendwandeling over de Wolfhezer Heide. Op plekken die vrij open lagen lag er een witte waas. In onze moestuin hangt het blad van de yacon er slapjes bij. Dat gebeurt al, bij wijze van spreken, bij -0 ºC.

Het is dus net als in de afgelopen vier jaar dat de eerste nachtvorst pas in november is. En dat is goed voor de kortedagplanten, zoals mashua, die we dit jaar weer eens hebben geteeld, oca en de bataat. Want dan produceren deze hun knollen.

De rustige periode breekt aan, maar er is nog wel het een en ander te doen. En natuurlijk water afsluiten en dakgoten schoonmaken; het herfstblad verwijderen.

Yacon en de rode schillen?

Yacon maakt pas na de zomer de “vruchten” aan, maar is geen kortedagplant. Tot de eerste vorst van 6 november bloeiden ze. Bij -0 ºC, gaat het blad slap hangen en is het tijd om de knollen uit te graven. (Nu ze gerooid zijn en staan de bloemen binnen, in de vaas.)

Dit jaar zien we een merkwaardig fenomeen: alle yacons hebben in meer of mindere mate een rode schil. We hebben al een aantal jaren één roodschillige, de andere hadden een witte/grauwe schil en waren afkomstig uit het testproject Yacobat, waar we aan meededen, maar per 2025 is gestopt. Nu maakt de kleur van de schil niet veel uit – de planten van de roodschillige waren weliswaar zo’n 50 cm minder hoog dan de andere yacons, maar de smaak verschilt niet. Maar het is een raadsel, omdat de aarde waarin ze groeien, door ons wisselteeltsysteem, min of meer gelijk is aan alle jaren tevoren. Alleen hadden we dit jaar een extreem warme zomer.
De broedknollen laten we aan de stronk zitten en kuilen we in. De eetbare knollen gaan in een kuip met niet te natte compost en bewaren we koel, in elk geval boven nul.

Eetbare Siertuin op de schop

We schrijven er binnenkort uitgebreider over. De Eetbare Siertuin is een voedselbosrand die we in 2012 hebben aangelegd. In de loop der jaren merkten we dat er bij sommige aanplant geen sprake was van de verwachte lekkere doorgroei; het sukkelde wat. We weten dat we op zo’n beetje de armste zandgrond van Nederland zitten, maar toch. We hebben een bodemanalyse laten uitvoeren.

Geen voedselbuffer

Iets anders is dat uit de analyse bleek dat de voedselbuffer in de aarde er nauwelijks was. Het verhaal van ‘laat blad liggen en dat verteert en is voeding voor de bodem’ is derhalve zeer betrekkelijk. De tuin vreet meer dan er op natuurlijke wijze wordt gegenereerd.

Dus nu in herfst en tot zolang het kan, gaan de planten eruit, worden kalk, mineralen, mulch en meer toegevoegd. Ook wordt bij nieuwe aanplant rekening gehouden met de hetere en drogere zomers.

Winterklaar maken? Nou….nee.

Winterklaar maken? Een schone tuin is niet best voor het bodemleven in en op de aarde. Dus als je de biodiversiteit wilt helpen, doe je niets. Niets anders dan dat we in de moestuin blad en andere rotzooi gewoon bovenop de bedden laten liggen. Dat verteert wel en is goed voor het bodemleven. Soms gooien we er nog extra gevallen boombladeren over. En blad van de paden en dergelijke verzamelen we voor bladaarde. Het enige blad dat we verwijderen is van het gras en van het grote pad.

Verder niks?

Het is ook de tijd om bollen en knollen te planten. Uiteraard planten wij bollen die ook eetbaar zijn, zoals die van tulpen, geluksklaver, camassia, sommige hyacinten en dahlia’s. (We noemen nu wat, let wel even op de winterhardheid.)

Geef hoge kolen een stok. Een fikse spruitenplant kan omgaan in een storm. Dat geldt ook voor Taunton Dean Kale en eeuwig moes.

Snoeien

Fruitstruiken en -bomen snoeien kan gedurende de winter tot eind februari. Maar snoei pruimen nu niet: daar kan een schimmel op komen. Wacht met snoeien van pruimen tot de zomer. (Dat geldt overigens ook voor de walnoot.) De sapstroom van de druif komt heel vroeg in het jaar op gang, dus snoei die in november/december.
Neem de oude frambozenstengels bij de grond weg.

Gereedschap

Als de komende tijd wat wilt doen, loop dan het tuingereedschap eens na. Slijp wat er te slijpen is, geef wat olie wat olie kan gebruiken en maak de grasmaaimachine schoon.

Grasmaaien?

Normaliter staat in onze agenda rond 25 oktober ‘laatste keer gras maaien’. Maar voor de winter kan je het gras het beste lang laten. Gras groeit vanaf 7 ºC. Dus misschien nog een keer maaien? Jij beslist 🙂

En, als je fanatiek gazonliefhebber bent: je kunt nog een keer verticuteren. (Eerlijk gezegd hebben wij geen gazon, wel gras onder fruitbomen.)

Zaaien

Stekken

Stekken van verhoute takken worden genomen zodra de plant in rust is, als het blad is gevallen. Dat is van midden herfst tot laat in de winter. Neem gezonde takken, d.w.z. zonder tekenen van schade of ziekte. Knip een stuk van 15-30 cm lang af, snijd de onderkant recht af, pal onder een knop, en de bovenkant schuin af, boven een knop of een paar knoppen. Zet het in een pot met compost of in een vrije hoek in de tuin, met tweederde van de tak ondergronds. Let erop dat je de tak niet omkeert. Als je het in een pot doet – of een tak per pot – zie je aan de onderkant vanzelf wortels eruit komen.

Voorkom ziektes

Staan er nog kolen in de tuin (spruitjes, boerenkool, palmkool e.d.)? Verwijder dan dode en vergeelde bladeren. Deze kunnen schimmelziekten bevorderen en ongedierte aantrekken. Gooi de bladeren op de composthoop.

Op spruitjes, broccoli en boerenkool overleven koolwitjes en koolschildwantsen. Voor bladluizen geldt de tip: het helpt om onder de kolen klaver te zaaien. Dat is iets voor volgend jaar. Het zou 95% minder luizen betekenen.

Kalk strooien

Witlo(o)f intafelen

Dat is een beetje weersafhankelijk. Er staat oktober-november voor. We laten de planten zo lang mogelijk in het bed staan. Dus straks halen we de pennen uit de grond en laten ze – met het groene loof – besterven. Over een twee weken tafelen we het in. Lees hier meer over witlo(o)f.

Snijbiet en ook Nieuw-Zeelandse spinazie zijn tot de vorst te oogsten. Radicchio en groenlof kunnen blijven staan, alleen de buitenste bladeren worden rot. Neem die na de oogst gewoon weg. Uiteraard blijven spruit- en boerenkool ook staan.

Bieten, wortels en meer inkuilen

De beste koelkast is de aarde. We wachten zo lang mogelijk met het uit de grond halen van de wortels en knollen. Maar als de eerste echte nachtvorst zich aankondigt, halen we wortels en bieten uit de grond. Die bewaren we in bosgrond in onze externe koelkast: we hebben twee kuilen in de tuin.

Mashua en oca

De knollen kunnen een beetje vorst verdragen. Dit jaar hebben we weer mashua geteeld, want het project Yacobat is ten einde en we kregen dus geen bataten meer om te testen.
Voor oca is de ideale temperatuur rond de 10 ºC, in elk geval tussen 4 en 17 ºC. Dat is het volgende week weer, dus die gaan zo laat mogelijk uit de grond.

Schorseneren, aardperen en pastinaken laten we in de grond, tenzij het streng gaat vriezen. Anders moeten we ze uit de grond bikken. Daar hebben we ervaring mee en dat is verre van handig.