Het Handboek Nederlandse Flora bespreekt zo ongeveer alle soorten wilde of verwilderde planten die we in Nederland kennen. Het is een hoogwaardig boek waarin zo’n 1800 plantensoorten en bijna 3400 foto’s zijn opgenomen. Samengesteld door bioloog Kok van Herk en in nauwe samenwerking met Stichting FLORON. Deskundiger kan je het haast niet krijgen.
Het is een boek voor iedereen die ook maar een beetje is geïnteresseerd in planten, en dan met name wilde planten. Er zijn gidsen, zoals de Heukels, die voor de meer doorgewinterde plantenkenners zijn. Maar dit handboek is zeer toegankelijk.
Menigeen houdt van planten, is geïnteresseerd, en wil over een ‘nieuwe’ plant iets meer weten. Maar het klassieke determineren en de determineertabellen volgen, schrikt af.
“Het boek is vooral voor mensen die niet graag met een determineersleutel werken,” staat in de inleiding. Want, inderdaad, als je soms al determinerend, via via, tot de plant komt, dan heb je doorgaans al redelijk wat diepgaande vragen moeten beantwoorden, zoals ‘is de bladsteel behaard of glad’. Weet je het nog? Heb je de plant geplukt, ligt ie voor je? – Je herkent het sneller op een foto.
Als je wel een stap verder wil of het opzoeken in dit boek ongemakkelijk vindt (elk voordeel heeft zijn nadeel), gebruik je naast Handboek Nederlandse Flora de Heukels’ Flora van Nederland. Ze sluiten naadloos op elkaar aan.
Dit monumentale werk is tot stand gekomen in samenwerking met Stichting FLORON. Het is een stevig boek van zo’n 660 bladzijden, goed toegankelijk en door de vele foto’s en verspreidingskaartjes prettig om te gebruiken. Een boek voor iedereen, ook voor hen die geen doorgewinterde plantenkenner zijn maar wel ietsje meer willen weten van de planten die ze dagelijks, in het voorbijgaan zien.
Misschien één puntje van kritiek: het is een omvangrijk, dus duur boek. Een stuk of drie leeslinten was erg handig geweest. Nu is er geen.
| Titel | Handboek Nederlandse Flora |
| Auteur | Kok van Herk / Stichting FLORON |
| Uitgever | KNNV Uitgeverij |
| ISBN | 978 90 5011 9818 |
| Verschenen | 12 december 2025 |
| Prijs | € 44,95 |
| Verkrijgbaar bij | Koop het bij een boekhandel van steen en cement. Maar als je online wenst te winkelen, raden we deze webwinkel aan. |
Grappig is dat de auteurs al in de inleiding voor wat betreft de paardenbloem en twee andere gewassen al aangeven dat ze niet in details treden. Lees de recensie van Veldgids Paardenbloemen maar eens, dan weet je waarom 🙂
Als je het boek openslaat is het inleidende c.q. verklarende deel betrekkelijk kort, een bladzijde of acht. Het hoeft ook niet langer. Daarna, volgende zeshonderd pagina;s lijkt het een grote opsomming van wilde planten.
Maar het is ingedeeld op familie (groen gedrukte namen) en vervolgens op geslacht (bruine woorden). In het zwart zijn de soorten beschreven. Dat moet je wel weten: alle wetenschappelijke plantennamen – dus ook de groenten in je moestuin – zijn opgebouwd uit familie-geslacht-soort-ras. Familie wordt in de diverse literatuur niet altijd vermeld. Dat is namelijk een wat hoog, globaler niveau.
Het hoogste niveau, en dat is dan ook de hoofdstukindeling is: sporenplanten (varens), naaktzadigen (larix, spar, jeneverbes e.d.) en dan 150 pagina’s bedektzadigen gevolgd door pakweg 180 pagina’s tweezaadlobbigen. We snappen dat er een indeling moet zijn, maar we vragen ons af of deze hoofdstukindeling zinvol is. Leken en halve leken weten niet tot welke groep welke plant behoort. En dat geldt vermoedelijk ook veel plantkundigen. En zeker omdat je het boek juist nodig hebt om een plant te identificeren. Als we opzoeken wat bedektzadigen nu precies zijn, dan zijn het gewassen die hun zaad in een vrucht verpakken. Voor een onbekende plant kan je best gokken op bedektzadige, want er zijn niet veel naaktzadigen in Nederland. Maar toch 🙂
Bij elke plant staat een verspreidingskaart en vermeld of de plant algemeen, zeldzaam of bedreigd is.
Kruipend zenegroen
Desalniettemin is en blijft het een fraai boek.
We hebben onlangs Ajuga reptans in onze webwinkel opgenomen. Een inheems gewas dat niet alleen eetbaar is maar ook bijzonder heilzaam schijnt te zijn. Wat staat in dit handboek? Via de index op Nederlandse plantnamen komen we op pagina 465 waar de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) begint met Ajuga. Op de volgende bladzijde staan piramidezenegroen en kruipend zenegroen. Daarna begint het volgende geslacht in deze familie: Teucrium.
Bij piramidezenegroen staat dat deze zeldzaam is. En als je goed kijkt zie je een stipje langs de kust in Noord-Holland en in de nauwte van Limburg.
Kruipend zenegroen is daarentegen algemeen en de kaart van Nederland is flink bedekt met stippen.
Het blijft een beschrijving van de plant, niet hoe deze door de mens kan worden gebruikt.
Brave Hendrik
Brave Hendrik is een plant die wij al heel lang in de moestuin hebben, maar in het wild, naar verluidt, zeldzaam geworden. Dus we zoeken hem op in dit handboek. De Latijnse naam kennen we niet – we dachten: Chenopodium Bonus Henricus, maar die vinden we niet -, maar gelukkig staat Brave Hendrik wel in de Nederlandse index.
Op de pagina gekomen, zien we dat de plant door de commissie botanici is verhuisd naar het geslacht Blitium. Curieus is dat de rode aardbeispinazie volgens het verspreidingskaartje meer in het wild voorkomt dan Brave Hendrik. In de beschrijving staat dat hij van stikstofrijke grond houdt: bij ons hebben we arme zandgrond en Brave Hendrik staat al vele jaren op dezelfde plaats, in de halfschaduw. Geen omkijken naar. En wat opvallend is aan Brave Hendrik, is dat het blad wat stoffig aanvoelt. Dat lezen we niet.
Als we van Brave Hendrik terugbladeren komen we in het geslacht melde – Atriplex. Daar hebben we de tuinmelde van in onze moestuin. En voor de melde staat het geslacht Beta – de biet. Alleen de strandbiet is wild. Zo kom je als moestuinier in dit boek nog heel wat wilde voorouders tegen.
Slot
Achterin staat een begrippenlijst, een index op wetenschappelijke (Latijnse) naam en een op Nederlandse naam. Daarmee is het een compleet, verzorgd en voor de plantenliefhebber onmisbaar boek.
