Er ligt sneeuw. Maar er is sneeuw en sneeuw. Variërend van natte, hagelachtige prut tot mooie dikke vlokken die een laag van 10 centimeter of meer vormen. Voor de tuin biedt sneeuw voordelen. Het kan voordelen bieden door het behoud en de gezondheid van de planten en de aarde waarin ze wortelen.
Leestijd: 5 minuten
Inhoudsopgave
Het is nu een dikke week na Kerst en met Kerst lag er geen sneeuw. Nu wel. Die witte Kerst klinkt leuk, maar de kans erop is klein. Sinds 1901 kenden we, volgens de normen van het KNMI, slechts acht kerst: de meest recente was 2010, daarvoor in 2009 (zie foto hier), 1981, 1964, 1950, 1940, 1938 en 1906.
1. Isolatie
Een pak sneeuw isoleert. Het is een deken dankzij de lucht in de sneeuw. Dat is in de tuin ook een belangrijk voordeel. Een aangekondigde vorst van bijvoorbeeld -7o C raakt door een pak sneeuw amper de grond. Okay, die is wel in de bovenlaag iets bevroren, maar niet zo diep als -7 zonder sneeuw. Sneeuw voorkom dus bevriezen of ernstig bevriezen de plantenwortels, zodat het gewas in het voorjaar een vlotte start maakt. In de moestuin is dit vooral voor winterharde overblijvers van belang, zoals boerenkool, knoflook of prei.
2. Voedingsstoffen voor de bodem
Sneeuw bevat, net als regen, sporen van verschillende voedingsstoffen en mineralen. Bij het smelten van de sneeuw komen die vrij. En omdat dit in principe in het voorjaar gebeurt, is da een uitstekende timing, want de plant gaat dan groeien. (Laten we het zo zeggen, de voedingsstoffen zijn dan nog niet diep weggezakt.)
3. Natuurlijke gelijkmatige bewatering
Datzelfde geldt voor de natuurlijke bewatering door de smeltende sneeuw. Omdat de sneeuw langzaam smelt, wordt de bodem langzaam en geleidelijk bevochtigd. Bij een stevige regenbui kan niet al het water ter plekke en tegelijk in de grond wegzakken. Afhankelijk van de grondsoort en helling: het stroomt dan weg. Bij smeltende sneeuw gaat dat rustig. Vooral bij kleigrond is dat belangrijk, daar slaat de bovenkant, bij stevige regen, snel dicht.
Deze rustige, gestage, natuurlijke bewatering is belanrijk voor bladverliezende planten in winterrust, Zij kunnen zonder blad geen water uit de lucht opnemen. En ook voor de allervroegste moestuingewassen of vaste vroege bladgewassen in de Eetbare Siertuin, zoals zuring, brave hendrik of zevenblad.
In sommige delen van de wereld is de sneeuwval in de winter in de bergen essentieel om aanpalende vlakten in de zomer van water te voorzien. Zo wordt de Alpujarra in Zuid-Spanje ongeveer jaarrond bewaterd door de sneeuw van de Sierra Nevada. Maar klimaatverandering is ook daar.
Ook bij ons speelt klimaatverandering. De winters worden warmer. Dat betekent niet dat er meteen ook minder sneeuw valt, maar wel dat het minder lang blijft liggen. En juist dat langer blijven liggen en pas in het vroege voorjaar wegsmelten, is nu juist zo belangrijk.
4. Bescherming tegen wind, verdamping en uitdroging
Sneeuw is ook een windscherm voor de planten, die dan niet zomaar zijn blootgesteld aan ijzige windvlagen die fikse schade kunnen toebrengen. Dit geldt vooral jonge bomen of struiken of kwetsbare planten, zoals vijg, die gevoelig zijn.
Aangezien klimaatverandering in onze streken meer en hardere winterstormen betekent, is dit best wel belangrijk. En een ijskoude, droge winterse lucht kan naakte bodem vriesdrogen. Een laag sneeuw voorkomt dit. (Bij ons is niet alles eetbaar, soms gewoon mooi. Zo hebben we over de volle breedte van het huis ‘winterharde’ agapanthus staan. Die dekken we altijd toe onder een laag stro en een aardbeinet erover, dat voorkomt dat de stro wegwaait.)
5. Voorkomen van bodemerosie
In heuvelachtige streken van Nederland en tuinen met aangelegde taluds, speelt bodemerosie. En dat kan een serieus probleem vormen: bij harde regen spoelt immers, en zeker in de winter, de vruchtbare bovengrond weg. Sneeuw dekt de de bodem af en zo wordt de bovenlaag van de grond vastgehouden. (Als je in de herfst de tuin niet ‘winterklaar maakt’ maar gewoon blad en plantaardige troep laat liggen, helpt dit ook al.)
6. Bescherming tegen ongedierte
Sneeuw is geen ongediertebestrijder, maar kan wel een tijdelijke bescherming bieden tegen insecten, vogels en andere plagen. (Koude winters zijn voor veel insecten en ongedierte sowieso niet gunstig, vele sterven.)
Sneeuw beschermt de plant tegen extreme koude terwijl ongedierte het aflegt.
Maar dan heb je weer de (woel)muizen die zich onder de sneeuw juist ook beschermd voelen…..
7. Beschermlaag voor groenblijvende planten
Juist groenblijvende planten, zoals coniferen en klimop, profiteren van de sneeuw die zich ophoopt op hun takken. De sneeuw beschermt niet alleen tegen harde en koude wind, maar voorkomt ook dat het groene blad uitdroogt.
Keerzijde is dat bij zware sneeuwval juist bij groenblijvende bomen en struiken takken kunnen afbreken, omdat er meer sneeuw op blijft liggen dan bij bladverliezende bomen en struiken. Dus: in de gaten houden en af en toe takken schudden.
8. Rust
Het geluid wordt gedempt en wij, tuinmensen, kunnen nu echt helemaal niets doen. Rust. Lees een boek. Een tuinboek…. 🙂
9. Esthetische waarde
En het heeft ook een esthetische waarde: sneeuw is witte laag die troep afdekt. En omdat alles wit is, wordt alles optisch verbonden. Dat vonden en vinden de landschapsschilders en nu nog steeds: velen van ons plaatsen een sneeuwfoto op sociale media. Sneeuw heeft iets verbindends. .
Met dank aan Maartje van den Berg, die in 2024 onderzoek deed naar de positieve bijdrage van sneeuw in de tuin.
