We maken het nu echt bekend: sinds 2018 werken we gestaag aan ‘Groenten’, een boek over de commerciële groenteteelt in de Lage Landen. En dat nadert momenteel zijn voltooiing. Augustus 2026 moet het echt af zijn. En dan ligt het eind van dit jaar in de winkels.
Groenten
Een betere, meer omvattende titel konden we niet bedenken.
Het is best wel een grote uitdaging om in lovende woorden over eigen werk te schrijven. We volgen daarom liever de tekst in de catalogus van Uitgeverij Noordboek:
Wat zijn Nederlandse groenten eigenlijk? En hoe zijn ze geworden tot wat er vandaag in onze winkels en op onze borden ligt? ‘Groenten’ neemt de lezer mee in de fascinerende geschiedenis van groenten in de Lage Landen – van het begin van de landbouw en middeleeuwse kloostertuinen tot moderne glastuinbouw en hightech plantenveredeling.
Dit rijk geïllustreerde en helder geschreven standaardwerk beschrijft van meer dan meer dan honderd groenten en talloze rassen, de geschiedenis en hoe ze voortdurend veranderen onder invloed van cultuur, eetgewoonten, inzichten in de gezondheid, economie en wetenschap. Veel ‘typisch Nederlandse’ groenten blijken helemaal niet van hier te komen, terwijl andere pas recent hun intrede hebben gedaan. Tegelijk wordt duidelijk dat als gevolg van plantenveredeling onze groenten in honderd jaar ingrijpender zijn veranderd dan in duizend jaar daarvoor – met grote gevolgen voor smaak, diversiteit en gezondheid.
Het boek combineert landbouwgeschiedenis, voedingskennis en actuele inzichten over biodiversiteit en zaadveredeling. Daarmee is het zowel informatief als prikkelend: het stelt fundamentele vragen over de toekomst van onze groenten als voedsel.
Jan Velema is landbouwkundig ingenieur en gerenommeerd plantenveredelaar. Hij richtte in 1994 het internationaal toonaangevende bedrijf Vitalis Biologische Zaden op.
Norbert Mergen is ‘geboren’ in de moestuin. In 2005 startte hij met zijn echtgenote MergenMetz: ecologische moestuin, Eetbare Siertuin (voedselbosrond), het vermeerderen van oude en bijzondere (nieuwe) groenterassen, microkwekerij, workshops et cetera.
Nog te doen
Het geheel moet nog worden geredigeerd, er moet een zinvolle index worden samengesteld, er moet een overzicht van relevante, veel gebruikte bronnen komen, er wordt gewerkt aan een glossarium (verklarende woordenlijst) dat nu reeds zo’n twintig bladzijden beslaat en natuurlijk een overzicht met namen van hen die ons met raad hebben bijgestaan. Dit zou augustus 2026 gereed moeten zijn. September, zoals in de catalogus staat, is een wens, maar het wordt dus een maand of twee later.
Twee delen
Groente bestaat uit twee delen, weliswaar in één boek gebonden. In het eerste deel worden allerlei aspecten behandeld, zoals wat is groente, de Wetten van Mendel, selectie en veredeling door de eeuwen heen, domesticatie, typen rassen, de zaadindustrie en meer.
Het tweede deel beslaat de relevante plantenfamilies, geslachten, soorten en rassen die in de Lage Landen zijn en worden geteeld. Voor het boek zijn veel rassen met zaad uit de zaadbank nageteeld en gefotografeerd.
Nederland of de Lage Landen
We dachten bij de grens op te houden met rasbeschrijvingen. Want als we Vlaanderen erbij zouden betrekken, dan is er ook een link met Wallonië en vervolgens met Frankrijk en dan zitten we met soorten en rassen al snel aan de Côte d’Azur. Nu is het verschil tussen Nederland en Vlaanderen, voor wat betreft de geschiedenis van de groenteteelt, verwaarloosbaar. Zo zijn we bij Vlaamse telers van vollegrondswitloof geweest en er spelen meer grensoverschrijdende thema’s. België c.q. Vlaanderen, heeft zich nog geen tweehonderd jaar geleden van Nederland afgescheiden. Dus in het boek staat soms de Lage Landen en soms Nederland.
Samen weten we alles
“Samen weten we alles,” zegt Jan Velema bij gelegenheid, als er weer een vraag over een groente wordt gesteld. Dat klopt. Dat wil niet zeggen dat we allebei evenveel weten. We hebben ieder ons primaire aandachtsgebied. Die van mij ligt op de geschiedenis en herkomst van gewassen, die van Jan op de rest: de geschiedenis van veredeling, selectie en veredeling, rassen van toen tot nu en alles wat daarmee samenhangt.
Historisch werk
In het verleden zijn soortgelijke Nederlandstalige boeken verschenen. ‘Groenten’ is het derde boek in zijn soort sinds Beschryving van de Moes- en Keuken-Tuin (1769) van Johann Hermann Knoop en Groot Warmoeziers Handboek (1855) van T.F. Uilkens. Dus het werd hoog tijd.
