‘Natuur is te-veel mens’ is geen boek, maar een filosofisch werk van Paul Roncken. Door de gekozen stijl is het toegankelijk en de afwisseling van statements, poëtisch gestelde teksten en verhalende toelichtingen c.q. verklaringen van denkrichtingen, is het aangenaam verstorend prikkelend. Je wordt bij wijze van spreken bij elke zin uitgedaagd.
Leestijd: 6 minuten
Inhoudsopgave
Het werk, want zo kan je het beter noemen, is opgebouwd rond zestien vragen en verdeeld in termen van tijd, plaats, persoon en verhaal.
Roncken is niet de enige maker, want tekst, en zeker zulke tekst, vereist ook vorm. Er is een filosofisch geschoolde tekstredacteur (Kirsten Kievit), een beeldend kunstenaar (Erik Odijk) en een boekmaker (Akkie Bosje) die voor het ontwerp van het binnenwerk zorg droeg
De teksten zijn bewerkt door een poëet; achterin staat: Dichter Ingmar Heytze deed de poëtische taalredactie. Moet je het dan ook zo, op poëtische wijze lezen, of misschien wel (voor jezelf) voordragen? Andere delen zijn verhalend en soms worden mijmeringen als statement geponeerd, zo lijkt het; die lijken elkaar verderop in het boek weer tegen te spreken. En dat zet je aan het denken over jouw relatie met de natuur.
(Nu beweert Matthijs Schouten dat het woord ‘natuur’ moet worden afgeschaft, want het duidt op wij-zij denken, terwijl wij allemaal onderdeel van de gemeenschap van leven zijn.)
‘Natuur is te-veel mens’ is dus geen boek dat je van kaft tot kaft even doorleest. Bijna elke zin die je leest maakt wel iets los in je grauwe massa. Na twee of drie bladzijden leg je het, misschien getergd en met een diepe zucht, weg. Om het vervolgens, geïntrigeerd, weer te pakken om de volgende bladzijden te verteren. Het boek, het werk, daagt uit. En dat is een goede eigenschap dit boek, of, zoals de tekst – die normaliter op de achterzijde is gedrukt – zegt: “Dit genre-fluide boek nodigt iedereen uit om zelf filosoof en dichter te zijn in een tijd van grote vragen.” (Maar elke tijd kent toch zijn eigen grote vragen?)
| Titel | Natuur is te-veel mens |
| Van | Paul A. Roncken |
| Uitgever | Noordboek |
| ISBN | 978 94 6471 5125 |
| Verschenen | 30 juni 2026 |
| Prijs | € 24,90 |
| Verkrijgbaar bij | Alle boekhandels en bijvoorbeeld deze webshop – beter dan BOL, hier verdient de boekhandel ook nog iets. |
De kracht van de filosofie is twijfel
Na een inleiding van Heytze volgt een verhandeling met de titel ‘Wat is de werkelijke natuur?’ Roncken doet beweringen waarbij ik met potlood ‘Oh?’ heb geschreven. Zoals:
“Steeds meer mensen gaan steeds vaker af op hun eigen gevoel en ervaring. Wat je zelf hebt ervaren, moet wel waar zijn. Steeds meer mensen gaan de natuur in en ontdekken hun eigen waarheid. Soms deze ze die met andere mensen, die dezelfde ervaring hebben gehad. Er ontstaan groene bubbels.
Ik maak me daar druk over,
Er klopt iets niet.
Dit is niet de goede weg.”
Dan denk ik: “Oh?” Het is de betekenis van de waarneming versus de of een waarheid. En volgens mij gaan steeds meer mensen af op wat ChatGPT zegt.
Hierna volgen weer een aantal beweringen. Zoals “Maar er bestaat niets zonder menselijke invloed.”
“Oh?”
Roncken lijkt wel te vragen om te vragen. Misschien is het wel de bedoeling. Twijfel zaaien. De kracht van de filosofie is twijfel, heb ik met potlood ergens naast geschreven.
Zestien vragen
En dan de zestien vragen die dienen om “de verschoven relatie van mens en natuur te verkennen”. Elke vraag wordt gevolgd door een aantal bladzijden ‘gefilosofeer’.
Vraag 1: Wat is het eerste natuurbeeld dat in je opkomt? En is het verbonden met je kind-tijd?
Volgens de inleiding zou je elke vraag voor je zelf moeten beantwoorden. Maar onder de titel ‘Oneindig’ volgen er vijf bladzijden teksten, over dromen en Roncken’s eerste natuurbeeld.
Voor mij is het eerste natuurbeeld ‘de meertjes’ in het PWN Noord-Hollands Duinreservaat. Maar herinner ik mij dat misschien omdat ik foto’s van mijzelf, als kind, bij de meertjes heb gezien? Of is het een echte herinnering?
Vraag 2: Was natuur vroeger anders dan nu? Waaraan merk je dat?
Dit wordt gevolgd door een verzameling tekst met de titel ‘Misverstand’.
“De meeste tijd in de geschiedenis van de Aarde
Heeft natuur niet bestaan.
Het was zoals het was,
zonder naam.”
Om vervolgens te concluderen dat je pas naar iets kunt verwijzen als dat ‘iets’ een naam draagt. Dat je er over kunt praten als het bestaat. (Dat hoeft mijns inziens niet, je kan iets onbekends ook omschrijven in termen van entiteiten met een naam. Dan denk ik: BZN, de Band Zonder Naam 😊)
Verderop lezen we dat in China het woord natuur niet bestaat. Daar heeft men Dao, dat iets betekent als ‘de weg die al het leven gaat’. En je weet niet waarheen die weg leidt.
We gaan niet alle zestien vragen noemen, maar het wordt meer concreet:
Vraag 14: Bestaat er een manier van samenwerken met natuur, die de natuur laat groeien? Kun jij hiervan je beroep van maken?
En dan wordt Aristoteles er in de paragraaf ‘Vijf Waarheden’ bij gehaald. Aristoteles heeft vijf verschillende vormen van waarheid gedefinieerd:
- Nous (praktisch inzicht)
- Techne (vakbekwaamheid – de waarheid die je ervaart door ‘te doen’)
- Epistisme (wetenschappelijke kennis – over zaken die eeuwig en onveranderlijk zijn)
- Sophia (filosofische wijsheid – eigenlijk epistisme x nous)
- Phronesis (intellect – inzicht om in veranderlijke situaties het juiste handelen te bepalen)
Vraag 16: Heb je een favoriet verhaal waar natuur veel in voorkomt? Heb je een verhaal nodig?
Ik heb meerdere verhalen waarin natuur voorkomt. ‘Zoektocht naar het paradijs’ van Arita Baaijens, bijvoorbeeld. Of ‘De Uitvinder van de Natuur’ van Andrea Wulf over het leven van Von Humboldt. Roncken haalt Wittgenstein aan en een van zijn beweringen zou zijn dat je moet zwijgen over dat waarover je niet kunt spreken. Hierna volgen twee blanco, onbedrukte pagina’s. Humor.
Tenslotte
Het is al met al – en ik heb het woord al gebruikt – een intrigerend boek, uh, werk. Misschien wel kunstwerk. En hoe je het ervaart, is zeer persoonlijk. Soms is het in mijn ogen pietluttig en overbodig gezever – omdat het moet, zo lijkt het – en gelukkig veel vaker werkt het op je in, ga je nadenken over je mens-zijn in deze gemeenschap van leven (om het woord natuur niet te gebruiken).
