Winst en verlies

Eindelijk. Er is een besluit/zijn besluiten genomen op 15 en 16 juni 2026. In de publieke media is er amper tot geen berichtgeving over de nieuwe EU Zaadwet. Terwijl deze belangrijke aspecten bevat met betrekking tot behoud van biodiversiteit. De winst van de recente stemmingen is dat het Europees parlement het voor hen, die zich inzetten voor het behoud van oude rassen, iets makkelijker maakt. Het grote verlies ligt echter op het vlak van genetisch gemanipuleerde gewassen en het patenteren.

Leestijd: 6 minuten

Inhoudsopgave

We gaan de oorspronkelijke voorstellen voor deze wet niet herhalen, lees eerdere berichten op onze site. We kunnen ons niet aan het idee onttrekken dat er een spel is gespeeld. Het grote doel van de zaadindustrie was immers genetisch gemanipuleerde gewassen onbeperkt toe te laten. Dus lijkt het erop dat de voorgestelde restricties m.b.t. uitwisselen van oude rassen enzovoorts, in het voorstel zijn opgenomen, met het doel ze uit te ruilen.

Dit artikel is gebaseerd op de persberichten van Arche Noah en een berichten van SlowFood, Bionext, Agronieuws en BIO Journaal.

Oude zaadvaste rassen delen…

Voor wat betreft het delen, verkopen et cetera van oude zaadvaste rassen, zijn de aller akeligste voorstellen niet aangenomen. Sterker nog: “De nieuwe zaadwetgeving biedt de diversiteit enkele, deels al lang verwachte verlichtingen.De tot nu toe geldende beperkingen voor diverse, aanpasbare ‘instandhoudingsrassen’ tot kleine hoeveelheden en herkomstregio’s worden opgeheven,” zegt Magdalena Prieler van Arche Noah, die de Europese lobby aanvoerde.
Nu was Naktuinbouw in Nederland al enigermate begripvol en toleranter dan vergelijkbare instituten in andere EU-landen. Voor het eerst mag divers zaad zonder uitgebreide keuringen en industriële uniformiteitsnormen rechtstreeks aan moestuiniers (hobbytuinders) worden verkocht. Maar dat doen en deden wij al.

… maar geef geen aardappels weg

In strijd met de VN-verklaring over de rechten van kleine boeren en boerinnen (zie ons vorige artikel) mogen boeren in de EU hun eigen rassen niet verkopen; bovendien mag het weggeven (kosteloos doorgeven) alleen als is voldaan aan allerlei beperkingen, zoals hoeveelheid en geografische grenzen. Voor gewassen zoals papaver en aardappelen wordt ruilen volledig verboden.

Nieuwe Genomische Technieken (NGT)

Wat betreft de regelgeving inzake nieuwe gentechnologie, met name wat betreft octrooien op zaad, heeft de lobby van de grote concerns haar zin gekregen. Het Europees Parlement heeft de Nieuwe Genomische Technieken (NGT) vrij spel gegeven. En men is (opnieuw) niet in staat gebleken om octrooien op klassiek gekweekte planten tegen te houden; ze zijn net als NGT-planten octrooieerbaar.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee typen NGT:

NGT-1: ingrepen in het DNA van gewassen, die ook in de natuur hadden kunnen voorkomen; ze worden gelijkgesteld aan conventionele rassen. Wel moet op de verpakking van het zaad staan dat het NGT-1 is, maar niet op de groente die wordt verkocht. Dus CRISPR-Cas wordt ‘gewoon’. (We vergeten voor het gemak dat in de natuur ‘survival of the fittest‘ geldt: ongetwijfeld veel natuurlijke kruisingen hebben het, door zwakke of mankerende genetische samenstelling, in de natuur niet overleefd. Die planten kent de mens dus niet, maar gaan we nu misschien zelf weer maken.)

NGT-2: onnatuurlijke genetische manipulatie (transgene manipulatie, genetisch materiaal van de ene soort worden in het DNA van de andere ingebracht); de regels hiervoor blijven bestaan.

Nog maar kort geleden, in 2024, eiste het Europees Parlement een NGT-verordening die de etikettering van NGT-producten waarborgt en het octrooieren van zaad een halt toeroept. En nu, juni 2026, hebben de Europarlementariërs ingestemd met een verordening die daar volledig tegenin druist.

Geen etikettering, geen transparantie

Tot nu toe konden NGT-gewassen al in de EU worden geteeld – ze moesten alleen aan dezelfde regels voldoen als traditionele genetische modificatie (nu geldt dat alleen nog NGT-2) en waren dus onderworpen aan een risicobeoordeling en etikettering. Dat is nu dus afgeschaft; NGT-gewassen zijn vrijgesteld van traceerbaarheidseisen en consumentenlabeling.

Maar voor de biologische boeren wordt het lastig. BIO staat geen genetische technieken toe. Maar door allerlei bijkomstige omstandigheden wordt het lastiger om in de praktijk aantoonbaar gentechvrije productie te blijven garanderen.

Boer X teelt een gewas, waarbij het zaad van een grote zaadfirma komt. Op de zaadverpakking staat NGT-1. Buurman en biologisch gecertificeerde boer Y teelt een zelfde soort gewas, maar hij koopt zaad bij De Zaderij. Dat is zaadvast en boer Y kan zijn eigen zaad winnen. Hij wil het zaad volgend jaar zelf zaaien. De wind waait, de bijen en andere insecten vliegen stuifmeel gaat van Y naar X en van X naar Y. Boer Y weet niet of er kruisbestuiving met het gewas van boer Y is geweest.
Dit speelt dus niet bij zelfbestuivers, wel bij kruisbestuivende gewassen en/of gewassen met eenslachtige bloemen. Denk aan pronkbonen, tuinbonen, mais, courgettes en pompoenen. Uit het zaad dat boer Y oogst kunnen het volgende seizoen wonderlijkste nakomelingen van de soort komen. Maar dat kan nu ook met conventionele rassen gebeuren. Dus het gevaar is in de praktijk betrekkelijk.

Hand in eigen boezem

Biologische en biologisch-dynamische landbouw is niet van gisteren. dat wil zeggen: biologische landbouw bestaat sinds de mens planten in cultuur bracht en biologisch-dynamische landbouw is al meer dan honderd jaar oud.
In de sector wordt door zaadbedrijven als Bingenheimer (Odin boerderij De Beersche Hoeve vermeerdert voor hen), Sativa en Reinsaat veelal conventionele rassen vermeerderd. Er komen af en toe nieuwe, veredelde rassen bij en die komen meest van kleine, zelfs hobbymatige, veredelaars. De biologische sector mag de hand in eigen boezem steken en o.i. zelf meer investeren in zaadvaste veredeling. Vitalis Biologische Zaden is (nu) een dochter van Enza en biedt biologische zaden. Maar veredelt zelf ook en levert, biologische, F1-hybriden. Iedereen die een biologische ‘oranje pompoen’ (Uchiki Kuri) koopt, koopt waarschijnlijk Orange Summer F1, van Vitalis.

Patenten

Amendementen die het octrooieren/patenteren van zaad zouden moeten hebben beperkt, kregen bij de stemming in het Europees Parlement dus geen meerderheid.
Je kunt iets dat je uitvindt, patenteren. In de praktijk blijkt nu al dat patenten worden verleend op natuurlijke gewassen. (Terwijl voor natuurlijke selectie en veredeling, al het kwekersrecht geldt, dat vele jaren bescherming biedt aan de ‘uitvinder’.) En nu de genetisch gemanipuleerde gewassen min of meer vrij zijn gegeven, ontstaat er vermoedelijk een grote stroom aan patentaanvragen.

Als er niet snel een aanvullende set regels komt, wordt het een zooitje en weten we het over een aantal jaar niet meer wat we eten.

In de VS was er ooit een roemruchte rechtszaak: Monsanto (thans Bayer) klaagde boer Percy Schmeisser aan, die zijn mais had geoogst, waarin genen voorkwamen die Monsanto had gepatenteerd.