Op 31 augustus eindigt de meteorologische zomer en je zou kunnen zeggen dat, dankzij de hete zomer en het bladval, dat de herfst al een week of twee, drie geleden is begonnen. Een botanische herfst. Wat zegt de tuin deze maand, die ook wel fruitmaand heet?
Leestijd: 5 minuten
Inhoudsopgave
Hondsdagen
19 juli tot 18 augustus heten de hondsdagen, de warmste periode van het jaar. Nu was het voorjaar al tamelijk heet en de zomer al helemaal. En inderdaad tot 18 augustus was het erg warm, na die datum was het aangenaam, uitgezonderd 27 augustus, toen het toch weer 30oC werd.
Er zijn nog volop courgettes, pompoenen rijpen, in de kas zijn sommige tomaten ‘klaar’ andere late beginnen nu kleur te krijgen. Het is nog eventjes feest.
Klimaatbestendig
Simpel gezegd: in de vorige eeuw was het alleen in 1947 kort boven de 35oC. Deze eeuw al veel vaker en de zomer van 2026 is de heetste aller tijden. Onze Eetbare Siertuin is in 2012 aangelegd en deze zomer heeft de zwakke plekken zichtbaar gemaakt. We hebben namelijk heel weinig gesproeid en zien nu welke planten het moeilijk hebben. En welke het goed deden. Een paar voorbeelden:
We hadden de ijdele hoop dat de wortels van zevenblad ook zouden zijn verdroogd. Maar nee, na de eerste buiten liet het zich weer vrolijk zien. Het is een goed eetbaar gewas, dat dan weer wel. Ook agrimonie staat er, zonder een druppel sproeiwater, fier bij. Maar Cornus kousa had het zwaar, terwijl de mispels en kweeën geen krimp gaven. Jeneverbes, kornoeljes, mispels en kweeën hebben geen extra water gehad. Opvallend is dat cultuurvormen van de jeneverbes wel droogteschade hebben.
Plan 2026/2027
Met de assistentie van Anthonet van Bergenhenegouwen gaat najaar 2026 en voorjaar 2027 de Eetbare Siertuin “op de schop”. We maken het klimaatbestendiger en (dus) herzien hier en daar de beplanting. Maar hierover gaan in de komende nieuwsbrieven berichten.
Bomen, heesters, vaste planten
De herfst is het meest geëigende moment om bomen, heesters en vaste kruidachtige gewassen (vaste planten) te planten. De grond heeft een fijne temperatuur, echt heet wordt het niet meer, het regent wat vaker en de eerste (echte) vorst laat nog lekker op zich wachten. Planten in pot kunnen in principe jaarrond worden geplant, maar als deze in het voorjaar en zomer worden geplant, hebben ze extra aandacht nodig omdat ze nog niet diep genoeg wortelen. Dus, wat ons betreft: nu planten!
Oogsten
De komkommertijd is voorbij. Maar er is genoeg te oogsten, appels en peren, om maar eens iets te noemen. Maar ook herfstrapen, snijbiet nog volop, palmkool, bonen, bieten, wortels, Nieuw-Zeelandse spinazie, nog wat courgettes, pompoenen, pepers, enfin het kan niet op. Van de echte wintergroenten blijven we af.
Druiven
Oktober is eigenlijk de wijnmaand. Nu maken we geen wijn, wel bottelen we druivensap. Nu, de laatste dagen van augustus, oogsten we volop druiven.
Klusjes
Zaad winnen
Voor veel planten is het nu ook de tijd om zaad ervan te winnen. Bepaalde gewassen, zoals wortels en veel koolsoorten, zijn tweejarig, dus dat is iets voor de meer fanatieke zaadwinners. Maar neem tomaten, pompoenen, komkommers, sla en meer. Kijk hier voor onze zaadwintips (wat naar beneden scrollen).
Bodem
Braakliggende grond is niet goed. Dek het af met een mulch van bladaarde, stro of gewoon nieuw gevallen herfstbladeren. Of zaai, begin september, nog groenbemesters – die later afsterven, of je spit ze voorzichtig in.
Groenbemesters
Als er nu in je moestuin grond braak komt te liggen, tot volgend jaar, overweeg dan groenbemesters te zaaien. Deze leggen stikstof vast en onderdrukken ongewenste kruiden omdat ze snel groeien. Dat scheelt straks weer werk. Iets als bladrammenas kan tot half september worden gezaaid. Gele mosterd kan ook; als je het in september zaait, vormt het geen zaad meer. Of denk aan Japanse haver, groeit supersnel, onderdrukt dus ook al het andere kruid en kan een beetje nachtvorst hebben (maar als het echt vriest is het dood).
Blijf wieden. Zo voorkom je zaailingen, die je anders in 2026 weer moet wieden. Verwijder blad met meeldauw. Het meeste kan gewoon op de composthoop. Bij twijfel in de groencontainer.
Compost
Zet de composthopen om. Wij scheppen voldoende gecomposteerde hopen leeg en vullen daarmee de compostvaten die we ooit hebben gekregen. Dat is de compost die we volgend voorjaar gaan gebruiken.
Over slakken, woel- en andere muizen
Deze zomer was droog. We hebben hooguit in het voorjaar last van slakken gehad, en dan nog beperkt. Daarentegen hebben de muizen fiks toegeslagen. En dat gebeurt nog steeds. En ja, we hebben ratten in de tuin.Die hebben ongeveer alle aan de plant drogende erwten (grauwe erwt Kola en peultjes Zwitserse reuzen) en pakweg de helft van de Oldambster wierdebonen opgegeten. Het algemene advies luidt: last van ratten? Zorg ervoor dat er geen etensresten en dergelijke rondslingeren. Tja. Dat doen we ook niet. Maar het favoriete eten van de rat is….. de gedroogde erwten en bonen. We hebben de tupoleum geurzuilen in de tuin gezet. Dat lijkt te werken. Woelmuizen hadden zich via meer dan één tunnel in de kas gegraven en deden zich tegoed aan tomaten. Dus ook in de kas staat een geurzuil. Het kost een duit, maar het lijkt te werken.
Deze zuilen zijn milieuvriendelijk. Ze verspreiden een lucht die enigszins te vergelijken is met een ‘natte asbak’ – lijkt ook wel wat op hertshoornolie (werkt ook).
We hebben ook tabak in de tuin staan. Onlangs zei een bezoeker: “Mijn vader plantte tabak tussen de groenten om de muizen weg te houden.” Interessant idee. We gaan het zaad van onze Nicotinium tabacum oogsten!
Snoeien
Met name bomen met steenvruchten van het geslacht Prunus (o.a. kers, perzik, nectarine, abrikoos en pruim) op tijd snoeien: voor midden september. Dan voorkom je de loodglansziekte (Chondrostereum pupureum). Verwijder aangetast en dood hout.
Gewasgroepen
We benoemen hieronder de gewasgroepen, zoals ze voorkomen in het wisselteeltschema. We houden geen rekening met kasteelt of in polytunnels. Koude bakken kan nog. Meer weten? Klik hier.
| Kolen | ||
| Knolraapjes | Bijvoorbeeld Teltower zaaien. Of Soesterknol of witte roodkop. | moet nog kunnen, oogst november-december |
| Spitskool Filderkraut | oogsten en zuurkool maken | begin |
| Serifon | zaaien, buiten, ter plekke | medio-eind |
| Yu Choy Sum | Hon Tsai Tai | hele maand |
| Radijs | Chinese rassen, zoals Green Luobo of China Rose | begin-medio |
| Bladgroenten | ||
| Sla | Rouge d’Hiver, winterkoning | begin-medio |
| Veldsla | zaaien, evt in koude bak als die leeg is, bij ons na de komkommertijd | begin |
| Chinese kool, paksoi | zaaien, het is snelle teelt | begin- medio |
| Aziatische groentjes (mosterds) | mitsuna, mosterd, tastai – wij zaaien dat als een mix op regels en oogsten het jong. Na 21 dagen en zeker op 45 dagen is het oogstbaar. | begin |
| Lepelblad | zaaien | begin |
| Andijvie | Kan het nog? Probeer het. Voorzaaien in de kas, of ter plekke in de koude bak, daar is het dan nog lekker warm straks | begin |
| Spinazie | ter plekke zaaien (ras: winterreuzen, matador, butterflay) | begin-medio |
| Cicoria a grumolo verde scuro | zaaien, ter plekke (Wij hebben deze kleine groene lof eind augustus al uitgeplant, maar arme grond, langzame groei.) | begin |
| Winterpostelein | zaaien ter plekke (voorzaaien en uitplanten kan ook) | hele maand |
| Wortelgroenten | ||
| Sint-Jansui | Planten in potten, uitplanten als het bed met vruchtgewassen leeg is (dit i.v.m. wisselteelt). Of vroeg volgend jaar uitplanten, maar dan de potten met de uitjes beschut – niet te nat – ergens laten overwinteren. (Koude bak.) |
